<html>

<head>
<meta http-equiv=Content-Type content="text/html; charset=unicode">
<meta name=Generator content="Microsoft Word 12 (filtered)">
<style>
<!--
 /* Font Definitions */
 @font-face
	{font-family:"Cambria Math";
	panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
 /* Style Definitions */
 p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal
	{margin:0cm;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
p
	{margin-right:0cm;
	margin-left:0cm;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
.MsoChpDefault
	{font-size:10.0pt;}
@page Section1
	{size:595.3pt 841.9pt;
	margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt;}
div.Section1
	{page:Section1;}
-->
</style>

</head>

<body lang=TR>

<div class=Section1>

<p class=MsoNormal align=center style='text-align:center;text-indent:35.45pt'><b><span
style='font-size:16.0pt'>İNSAN İRADESİNİN ÖZGÜRLEŞMESİ*(¹)(²)</span></b></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>&nbsp;</span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Değerli Kardeşlerim, </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bugün burada sizlerle “insan iradesinin özgürleşmesi”
konusunda konuşacağız. İlkin izninizle konuyu ortaya koymak bakımından ben
belki de uzunca bir konuşma yapacağım. Sonra da sizden gelen eklemeler,
açıklamalar ve sorularla konunun daha derinine inmeğe çalışacağız. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Belki de konuşmanın en sonuna bırakılması gereken bir
vurguyu, konuşma sürecimiz boyunca bir düşünme zemini oluşturacağını varsayarak
en başa alıp, sözlerime öyle girmek istiyorum. Bu vurgu, konumuzun başlığı ile
ilgili;“insan iradesinin özgürleşmesi” ibaresiyle. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu ibare, şöyle ifade edelim, kendi içinde ne kadar
tutarlı, ne kadar sağlam dokulu ve ne kadar özlü bir görüntü veriyor? İnsan,
irade ve özgürleşme ya da özgürlük kavramlarının bir araya getirilmesi ve
üstelik birinin diğerinin tamlaması, tamlananı ve tamlayanı yapılarak
kullanılması durumunda, değindiğimiz tutarlılık, doku sağlamlığı ve özlülük
bakımından, ibare, anlamın yuvasına tam tamına oturabiliyor mu; öz ve kabuk,
eskilerin deyimi ile zarf ve mazruf birbirine bütünüyle uygun düşüyor mu?
Yoksa, bu ibarenin işaret ettiği manayı göz önünde tuttuğumuzda sıraladığımız
kavramlara karşın ifadede bir eksiklik ya da fazlalık, lâf-ı güzaf denilen
türden bir boş, bir yersiz sözcük var mı? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bir başka söyleyişle, insan, irade ve özgürlük
kavramlarını ilkin kendi iç bağlamlarında ayrı ayrı ve sonra da bir arada belli
bir bağlama oturtarak aldığımızda, gözlemlediğimiz, gördüğümüz nedir? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Sözü fazlaca dağıtmış olmağı göze alarak bir sorgulama
yaptığımızda, insanı iradeden, yine insanı özgürlükten, haliyle de iradeyi
insandan ve özgürlükten, aynı şekilde özgürlüğü de insan ve iradeden ayrı
düşünmek imkânına, gerçekten, sahip bulunmakta mıyız? İradesi olmayan bir
insan, özgür olmayan bir insan; insana bağlı bulunmayan bir irade, keza
özgürlükten yoksun bir irade; insanın dışındaki bir yaratık için özgür olmak ve
de iradenin ürünü/verimi olmayan bir özgürlüğün varlığı, acaba, mümkün müdür;
mümkinattan mıdır? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Pek de gerekli olmayan bir açılım daha yapalım:
“İnsan” dedikten sonra, acaba, “irade” ya da “özgürlük” kavramlarını ayrıca
anmak gerekir mi; yoksa, insan demek, zaten özgür irade sahibi varlık demek
midir? Ya da “irade” kavramını dile getirdiğimizde, kendi boyutumuz, şu
gönderilmiş bulunduğumuz Yeryüzündeki yaşam boyutu çerçevesinde konuşuyoruz, bu
kavramı kendisine mal edebileceğimiz bir başka yaratık var mıdır ki, “insanın
iradesi” tamlamasında anlam bakımından tam bir doku sağlamlığı olsun da,
fazladan bir söz kullanılma durumunda kalınmasın? Özgürlük için de böyle. Şu
yaşadığımız boyut ölçeğinde insan dışında gerçekten “özgür” bir başka kimlik ve
kişilik ararsak bulabilir miyiz; bulamayacaksak, insanın iradesinin yanı başına
bir de özgürlük sözcüğünü eklemek, gerçek anlamda gerekli görülebilir mi? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu durumda “acaba” diye düşünüyoruz, “insan” dedikten
sonra, artık “irade” ve “özgürlük” kavramlarını ayrıca anmak gerekli mi?
Öyleyse, konumunuzun başlığını oluşturan “insan iradesinin özgürleşmesi”
ibaresi, eskilerin deyişiyle “efradını cami, ağyarını mani” bir ifade mi
oluyor; yoksa, İmam Ali’nin “ilim bir nokta idi, cahiller onu bölerek/dağıtarak
çoğalttı” anlamındaki hikmetinin bir göstergesi mi? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Evet; bu günkü görüşmemizi söyleyen ve dinleyenler
bağlamından kurtarıp, belli bir konuyu konuşanların buluşmasına dönüştürme
amacıyla kurgulamağa çalıştığımız düşünce üretmek, moda deyimle beyin
jimnastiği yapmak için gerekli bir zemini bu sorularla oluşturduktan sonra,
konuşmamıza girebiliriz: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Gerek insan, gerek irade ve gerekse özgürlük
kavramları, hepinizin de bildiği üzere, felsefenin başat sorunsalları arasında
yer alır. Dolayısıyla da, bu konular ele alınırken genellikle de değil, her
daima felsefedeki görüş ve tartışmalara değinilir, konu bu görüşler üzerine ya
da bu görüşler dolayısıyla ortaya konulur, anlatılır, tartışılır, yargılara
varılmağa çalışılır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Sizlerin benden böylesine bir beklenti içinde
olmadığınızı umuyorum. Çünkü, ben, bu görüşlere de, bu görüşlerin çağdaş
yorumları ve yorumlamaları bağlamında oluşturulan psikolojik, sosyal, siyasal,
hukukî ve benzeri söylemlere, savlara da değinmeği düşünmüyorum; her ne kadar
bu kavramlar, özellikle de konumuzun başlığını oluşturan “insan iradesinin
özgürleşmesi” ibaresi bütün bunlara çağrışım yapıyor olsa da.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Peki, bu tutum, felsefenin ve uzantısı yorumların
kavramlarını alıp, konuşup, kendilerini dışlayan ve bu görüntüsüyle de pek
tutarlı olmayan bir yaklaşım olarak görülemez mi? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Cevap: Hayır görülemez. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Çünkü, bu kavramlar felsefenin icat ettiği, ürettiği,
yokluktan varlık alemine çıkardığı kavramlar olmadığından, deyim yerindeyse
bunların patenti onlara ait değildir; bu, birinci gerekçe.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İkincisi ise, felsefe ve onun uzantıları olan
disiplinler olguları, olayları, oluşları, kısacası şeyleri, konu edindiği
şeylerin tümünü belli bir ortam içinde gözlemleyerek alır, kendi irdeleme,
tartışma, yargılama, belirleme ve sistemleştirme alanı içine sokar. Bu
durumuyla da hem yorumları, hem de yargılamaları ve vargıları maluldür, yani
sakattır. Çünkü, kendini istediği kadar hür düşünme yöntemi olarak tanımlasın,
o, yararlandığı ortamla bağımlıdır ve dolayısıyla da o ortamın malul bulunduğu
bütün koşullar onun da maluliyetine, sakatlanmasına yol açacaktır; bu ikinci
gerekçemiz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Böyle bir açmaza düşmemek için ise, belirlemelerin,
kesinlikle “ortam”dan yara almamış, yani herhangi bir etkilenim/etkileşim içine
girmemiş asal düzlemlerde yapılması gerekir. Yani, oralardan yola çıkılması...
Yeryüzünde ise, ne çare ki, böylesine bir fırsatı yakalamanın imkânı yoktur.
Çünkü, tüm yaşam etkileme, etkilenim, etkileşim üzerine kuruludur. Şeylerin
tümünün birbirilerine olan etkileri ya da her şeyin her türlü etkiye açık oluşu
olayı.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte bu noktadayken olaylar bağlamında
yakalayamadığımız bu imkânı, olayların ta başlangıçlarına ilişkin haberlerde
bulabiliriz. Semavî haberlerde; daha açık bir deyişle bu haberlerin yer aldığı
Semavî Kitaplarda.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu şaşmaz gerçeklik dolayısıyladır ki, biz, konumuz ve
konumuzun başlığı olan ibarede yer alan kavramlarla ilgili olarak, yukarıda da
belirttiğimiz üzere felsefeye itibar etmezken, doğrudan doğruya bu Semavî
Haberlere başvuruda bulunacağız. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Şu küçük açıklamayı yaptıktan sonra, konumuza devam
edeceğiz: Yukarıda kullandığımız “Semavî Kitaplarda” ifadesi, sözün gelişi
gereği olarak kullanılmış değildir. Gerçekten de konumuzla ilgili olarak
Kur’an-ı Kerim ile birlikte Kitabı Mukaddes cildi içinde yer alan eldeki İncil
ve Tevrat metinlerini de konumuz bakımından tekrar gözden geçirdim. Ancak, bu
metinlerde, kimi ayrıntılar bir yana bırakılırsa, Kur’an-ı Kerim’in haberlerine
açılım ya da açıklık getirebilecek, onun haberlerini yine Kur’anî anlayışa
uygun biçimde tamamlayıcı olabilecek, elle tutulur bilgiler edinmem mümkün
olmayınca, alıntılarımızın tamamına yakın bir bölümünü Kur’an-ı Kerim’den
yapmak cihetine gittik. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu gerekli ya da gereksiz açıklamadan sonra konumuza
dönebiliriz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İster insan, ister insan bağlamlı irade, isterse aynı
bağlantı içinde özgürlük konularında olsun Kur’an-ı Kerim’e bakacak olursak,
Âdem Âleyhisselamın, daha başka bir deyişle “Yeryüzünde halife olsun” için
yaratılmış olanın yaratılışı ile ilgili haberlerde her üç kavaramı da bir arada
görürüz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Hepimizin çok iyi bildiği ayet-i kerime meallerini
alıntılamaksızın ve ayrıntıya da girmeksizin olayı aktarmak istediğimizde aynı
haberin iki ayrı varyantının bulunduğunu anımsarız. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Birinde, Atamız Âdem âleyhisselama eşyanın isimlerinin
öğretildiği, Atamızın bu isimleri dile getirmesinden sonra meleklerin kendisi
için secdeye çağrıldığı belirtilir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Diğerinde ise, birkaç ayet grubunda değinildiği üzere,
secde buyruğu ve olayı Atamız Âdem âleyhisselama “ruh” üflendikten sonra
gerçekleşir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Hemen belirtelim ki, bunlara bakılarak gündeme
getirilmesi mümkün olan “acaba, ruh üflenmesi mi önceydi, isimlerin öğretilmesi
mi” ya da “secde buyruğu, acaba, isimlerin öğretilmiş olmasından ötürü mü,
yoksa ruh üflenmesi dolayısıyla mı” türünden soruların burada yeri yoktur.
“Yoktur” diyoruz, çünkü böyle bir sual, ancak felsefî “ruh” anlayış ve
inanışının bakış açısı esas alındığında gündeme gelebilir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu bakış açısını bir yana bırakıp, Kur’an-ı Kerim’e
bakacak olursak, “ruh”un “Yüce Allah’ın emrinden” olduğunu; bir “şey”in adı
olarak değil de emir, söz, buyruk gibi bir olguyu ifade ettiğini görürüz.
Nitekim pek çok ayet-i kerimede de “ruh”, “vahiy”in anlamdaşı olarak
kullanılmıştır. Tabii, Cebrail Âleyhisselam (zayıf sayılan kimi rivayetlere
göre ise, “Ruh” adlı bir büyük beşinci Melek) ile ilgili olarak Kitap’ta özel
isim formunda geçen “Ruh”, “Ruh-ul Emin”, “Ruh-ul Kudüs” isimleri, bu
yaptığımız vurgu çerçevesinin dışındadır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Demek ki, “ruh”u kendi aslî anlam çerçevesi içinde
aldığımızda, bir emir, bir iş, bir buyruk, bir söz, bir vahiy olması
itibariyle, “ruh”un üflenmesi ile “eşyanın isimlerinin öğretilmesi” ve Atamız
Âdem Âleyhisselamın bu isimleri söylemesi aynı olayın iki ayrı yüzü ya da iki
farklı ifadesi olmaktadır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kaldı ki, bizim konumuz bakımından şimdilik üzerinde
asıl durmak istediğimiz husus, “ruh”un nidüğü değil, “secde” buyruğu dolayımlı
gelişmelerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kimi rivayetlerde “cann” kelimesinin bilinmeyen/görülmeyen/gizli
tüm varlıkları kapsadığı, dolayısıyla hem meleklerin hem de bizim günlük söyleyişimizle
cinlerin bu kavramın belirttiği âlem içinde sayılması gerektiği, bu sebeple de
İblis’in melaikeden olduğu gibi bir yorum-vurgunun yapılmış olmasına karşın,
Efendimiz Âleyhissalâtvesselâmdan gelen meleklerin nurdan, cinlerin ateşten
yaratılmış olduğu haberine ve üstelik Kitap’ta hem İblis’in cinlerden
olduğunun, hem de onun ve cinlerin ateşten yaratılmış bulunduğunun bildirilmiş
olmasına dayanarak, melek ve cin ayırımının konumuz bakımından önemine
dikkatleri çekerek sözlerimizi sürdüreceğiz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve bu arada, “İblis’in meleklerden olduğu” şeklindeki
yaygın sayılabilecek söylentinin aslında Şeytanın şeytanî oyunlarının bir ürünü
olduğu kanısında olduğumuzu da söylemeden geçemeyeceğiz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Her ne ise, biz konumuza dönelim: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Evet; Yüce Allah tarafından Atamız Âdem âleyhisselama
“secde” edilmesi buyrulur. Melekler bu buyruğa uyarken, İblis secdeden kaçınır.
Öne sürdüğü gerekçe ise, kendisinin ateşten yaratılmış olması dolayısıyla
topraktan yaratılandan daha üstün konumda bulunduğudur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte burada bir noktaya dikkatle bakmamız gerekiyor.
İblis, secdeden kaçınıyor; yani kaçınabiliyor. Bu, bir irade sergilemesidir.
Bilindiği üzere, masumiyet sahibi olan ve tümünü de selamla andığımız melekler
için bu sıfatlarının sonucu gerçekleşen sorumsuzlukları bağlamında “irade” söz
konusu değildir. Oysa, İblis, işte yanlış yönde bir irade kullanımında
bulunmuştur. Bu tutum, topraktan yaratılmış olan insandan önce ve de ateşten
yaratılmış bulunan cinlerin irade sahibi olduklarının göstergesidir. İnsanların
bir bölümü gibi cinlerin de cehenneme gönderilecekleri, hatta bu kesimin
cehennem için yaratılmış bulundukları haberleri de bu “irade varlığı”nın bir
başka kanıtıdır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve, İblis’in Yüce Buyruğa isyanı dolayısıyla
lanetlenmiş olmasını bir yana tutarak baktığımızda, şeytanın insan ile
düşmanlığının ve kavgasının da burada başlamış olduğunu söyleyebiliriz. Evet;
toprak ve ateşten yaratılma farkını öne çıkaran İblis’in “secde”ye layık
görülen insana yönelik duyduğu haset, çekemezlik de elbette bu düşmanlıkta pay
sahibidir. Ama, bu olayda bir de “irade sahibi iken” yine irade sahibi ikinci
bir varlıkla karşılaşma olayının İblis için başat bir tahrik unsuru olduğunu
düşündürücü bir görünüm vardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu görünümü biraz daha yaklaştırmağı deneyerek devam
edelim: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yüce Allah, Yeryüzü için bir halife yaratacağını beyan
ediyor. Halifelik kimi yetki kullanımını gerektireceği ve bunun da ancak irade
sahibi kılınmakla mümkün olacağı açıktır. Demek ki, yaratılanın, yaratılmakta
olanın “irade” sahibi olduğu yolunda bir kavrayış melekler gibi İblis’te de
oluşmuştur. Ve, o güne dek diyelim, irade sahibi olmayan meleklerin yanı
başında irade sahibi oluşuyla deyim yerinde ise onlara bir tür “fark atan”
İblis, Yeryüzü için “halife”nin yaratılma sürecinde bu ayrıcalığını yitirmiş,
kendisi gibi irade sahibi yeni bir yaratığın ortaya çıkışının isyanına
kapılmıştır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Üstelik, bu yaratılana secde edilmesi buyrulmuştur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Benim de bir zaman öncesine dek kanım, meleklerin
secdesinin Atamız Âdem âleyhisselama “eşyanın isimlerinin öğretilmesi”
dolayımlı olduğu doğrultusundaydı. Ama, görüyoruz ki, melekler de Yüce Allah’ın
kendilerine bildirmiş olduğu şeyleri bilmektedirler. Atamız Âdem âleyhisselam
gibi onlar da, aynı bağlamda olmasa da, bilgi sahibidir. Belki İblis için de bu
durum vardır. Elbette, doğrusunu Yüce Allah bilir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu açıdan baktığımızda “secde”nin “irade sahibi
halife”ye olduğunu söylememiz mümkündür. Bu noktada yeni bir soruyla
karşılaşırız: Secde, irade sahibi varlığa ise ve İblis’in de iradesi olduğuna
göre ona niçin secde edilmemiştir? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu sorunun yanıtına zemin oluşturmak için, İblis’in
iradesinin gündeme geldiği, gözlemlendiği üç aşamaya değinmemiz gerekecek: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Birincisi, değinmiştik, secdeden kaçınması.. Burada
tam bir irade vardır ve bu tam iradesini, özgür iradesini Yüce Allah’a isyan
doğrultusunda kullanması dolayısıyla da, işte, kovulmuşlardan olmuş; bu durumu
onun iradesine de bir kısıtlama getirmiştir. O tek yönde kullanılabilecek bir
iradeye dönüşmüştür. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İkincisi, ki orada Şeytan kimliği ile görürüz, Atamız
Âdem ile Havva Annemize (onlara selâm olsun) cennette bulundukları sırada
önerilerde bulunarak onların yitiğine yol açması.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Üçüncüsü ise, bu olaydan sonra, kovulmuş ve
aşağılanmış olma durumundayken Yüce Allah’tan mühlet isteğinde bulunması. Ve,
üstelik bu talebini insanları saptırmak için iletmesi… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Dikkat edilirse, her üçünde de İblis’in iradesi tek
yönlüdür; olumsuza dönük bir iradedir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Olayı bütünleştirmek için değinmemiz gereken “insanın
iradesi”ne, Atamız Âdem âleyhisselamın iradesine baktığımızda ise gördüğümüz
şudur: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bir: “Sen ve eşin cennette oturun” buyruğu karşısında
itaat.. Evet, buna irade kullanımının yokluğu gözüyle bakabileceğimiz gibi,
davranışı iradenin olumlu yönde kullanımı olarak da yorumlayabiliriz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İki: “Yasak ağaç”tan yenilmesi olayı, iradenin olumsuz
yönde işlevlenmesi.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Üç: “Biz nefsimize zulmettik” niyazıyla Yüce Allah’a
yönelişleri aynı iradenin olumlu kullanımı.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Dört: Yüce Allah tarafından tövbe için verilen
kelimelerle aklanma dileği yine olumlu bir açılım.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve, Yeryüzüne indirilme buyruğu sırasında “size yol
göstericiler gelecek” haberiyle birlikte onlara uyup uymama ile ilgili
sonuçların bildirilmesi ise, bu iradenin iki yönlü olduğunun, hem olumlu ve hem
de olumsuz olarak kullanılabileceğinin işareti. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Şimdi, bir toparlama yaparak, eğer secde irade
dolayımlı ise, her ikisinin de irade sahibi olmalarına karşın, niçin İblis’e
secde edilmemişken, Âdem âleyhisselama secde edilmiştir sorusunun yanıtı için
oluşmuş bulunan zeminimizi okuyabiliriz. Şöyle: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Tümünü de selâmla andığımız meleklerin iradesi yoktur.
</span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İblis’in iradesi var, ama tek yönlüdür. Buna tam
tamına bir irade demekte bile zorlanabileceğimiz bir durum vardır. O, iradesini
hep olumsuz yönde kullanmak zorundadır ve bu tür bir irade kullanımı sebebiyle
cehennemlik olacaktır. Demek ki, irade sahibi olmasına karşın, bu özgür bir
irade değildir; iradesini kullanmada özgürlüğü yoktur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İnsanın ise, irade kullanımında tam bir özgürlüğü
vardır; o, özgür bir iradenin sahibidir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yüce Allah, kendi zatına ait olan kemal hâlindeki
iradeyi, yalnızca insana ve üstelik kemal haliyle, ancak çevre/çerçeve ve
kudret sınırlamasıyla bağışlamıştır; yönünü belirleyerek değil. Bu özgür irade
sahibi olmaklık, kendi boyutumuz için konuşuyoruz; insandan başkaca bir
yaratığa verilmemiş olan, insana mahsus ve insana has bir üstünlüktür. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte, “secde” bu büyük ve eşsiz bağış dolayısıyladır.
İnsanı yaratıkların birçoğundan, kimi görüşlere göre selâmla andığımız dört
Büyük Melek dışındaki tüm yaratıklardan üstün kılan bir bağış. Bu, aynı
zamanda, yerin göğün, dağın taşın üstlenemediği “emanet”i üstlenmenin de alt
yapısıdır. Gökler, yer ve bunların arasındakileri insana musahhar kılıcı, boyun
eğdirici bağış ve hatta olabilir ki bu kadarıyla sınırlı bir üstünlük. Hayır,
hemen eklemeliyim: Kur’an-ı Kerim insanın üstünlüğü bağlamında “yaratılmışların
çoğundan” ifadesini kullanır; yani, insan en üstün değildir. O ortalıkta dolaşıp
duran “eşref-i mahlukat” savı, gerçekte, “insan-ı kâmil” söyleminde olduğu gibi
insanın tanrılaşma yeteneğinde olduğu ve kimi yöntemlerle tanrılaşacağı
inancına sahip bulunanların öne sürdükleri bir şeydir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Her ne ise, fazlaca dağılmadan biz yine konumuza
dönelim: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bir başka cihetten, “secde” olayını insanın “eşyanın
isimleri” ile ilgili bilgilendirilmesi dolayısıyla olduğu cihetinden bakacak
olduğumuzda da yine “irade”nin öne çıktığını görürüz. “Eşyanın isimlerinin
öğretilmesi”, Yeryüzü Halifesinin oradaki yaşamı için donatılması,
yetkilendirilmesi demektir. Bu donanım ve yetki de, işte, ancak irade ile
işlevleşebilecektir. Nitekim, Yeryüzüne indirilme aşamasında gönderilecek yol
göstericilere uyulup uyulmamasının doğuracağı sonuçların vurgulanması da, uyup
uymama konusunda özgür bırakılmışlığın göstergesidir; irade sahibi olmaklığın
ve irade kullanımında özgür oluşun. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Buraya kadar izlediklerimizden anlıyoruz ki, insan
özgür bir iradenin sahibidir. Yaratılış penceresinden bakıldığında, adeta,
insan olmak ile özgür bir iradenin sahibi bulunmak birbirlerinin tamamlayıcısı
ögeler gibidir. Biri yoksa, diğerinin varlığından söz etmek mümkün değildir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İnsan olarak bizler var olduğumuza, bu varlığımız,
yani insan olduğumuz yine İlâhî Haber ile sabit bulunduğuna göre, demek ki,
bizlerin özgür iradesi de vardır. Ama, buna karşın, işte bütün dünya âlem
özgürlüklerden, özgürleşmelerden söz ederken, biz de, onların paralelinde
olmaksızın ama bir vakıaya parmak basmış olmak adına insan iradesinin
özgürleşmesini konu edinmekteyiz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Anlaşılan o ki, gerçekte var olan bir şey, nasılsa,
yok olmuştur. Var iken yoklaşanı yeniden varlaştırmak, açıktır ki, onun
yoklaşma sebeplerini belirlemeği gerektirir. Bu sebepler belirlenecek, ortadan
kaldırılacak ve yitik bulunmuş, yeniden ele geçirilmiş olacaktır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Öyleyse, özgürleşme konusunu konuşmak, bir yanıyla bir
yitiğin, bir yitirişin sürecini gözden geçirmektir. Bu ise, konuşmamızın akışı
içinde daha belirginleşeceği üzere, Bâtınî öğretilerin oluşum ve gelişim
sürecinin izlenmesi demektir. Bu durumda, şöyle sormamız gerekecek: Böyle bir
süreci açık bir biçimde izleyebileceğimiz verilere ulaşmamız mümkün müdür
acaba? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Burada itiraf etmemiz gerekir ki, bu konuda belli
zamanlardaki belirli gelişmeleri aktarma imkânımız bulunmamakla birlikte,
başlangıç noktası olarak alabileceğimiz birkaç olayı bir tür veri gibi
değerlendirebilecek durumdayız, ancak. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu bağlamda, Habil ve Kabil olayını bir “ilk” olarak
alabiliriz.. Kabil tarafından Habil’in iradesinin baskılandığına, baskı altına
alınmak istendiğine tanık oluruz, çünkü. İki kardeşin karşılıklı konuşmalarını
aktaran Kur’an-ı Kerim haberlerini hepimiz biliyoruz. Bir tarafın tehditleri,
diğer tarafın Yüce Allah’a sığınarak tehditlere boyun eğmemesi vardır. Bu, bir
kimsenin karşısındakini kendi iradesine boyun eğmeğe, yani karşıdakinin iradesini
ortadan kaldırmağa yönelik bir tutum; bu tutumun insanlık yaşamındaki ilk ve
üstelik bir cinayetle sonuçlanmış olan örneğidir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu olayda bir diğerinin iradesine boyun eğdirmek için
cinayet işleme kadar dikkat edilmesi gereken bir başka yan daha vardır ve o da
iradeyi boyunduruğa alma, iradeye el koyma sürecinde “kutsal” olanın da
kullanılmak istenmiş olmasıdır. Bilindiği gibi bize ulaşan haber yalnızca iki
kardeşin kurban sunduğu ve bunlardan birinin kabul edildiği merkezindedir.
Ancak, Kabil’in Habil’e yönelik üstelemelerini göz önüne aldığımızda, “kurban
sunma” önerisinin, Habil’i kendine tabi kılıcı bir tutamak edinmek amacıyla,
Kabil tarafından ortaya atıldığını düşünmemize bir geçit bulmanın mümkün olduğu
kanısındayım. Burada Kabil, yaptığı çağrının kardeşi tarafından benimsenmesini
sağlamak üzere tehditle yetinmemiş; “kurban” önerisiyle emellerine “kutsal”
olanı da alet etmek istemiştir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Başlangıç noktası olarak alabileceğimiz ikinci
olaydaki görüntü daha belirgindir. Bunu, Corci Zeydan’ın tarihinde yer alan
Kitabı Mukaddes’ten yapılmış bir alıntı ve buna dayandırılan yorumu aktararak
sunacağım. Corci Zeydan, Kitabı Mukaddeste geçen “Tanrı’nın oğulları yeryüzüne
inerek Âdem’in kızlarıyla evlendiler” ibaresini, “Şit âleyhisselamdan önce bazı
kimseler dağlara çekilerek ibadet ve riyazetle meşgul oluyor ve özellikle kadınlardan
uzak duruyorlardı. Bu zahidane tutumları sebebiyle de kedilerini ‘tanrının
oğulları’ diye tanıtıyor, öylece anılıyorlardı. Şit Âleyhisselam onların
üzerine gitti, dinini tebliğ etti, onlar da dağdan ovaya inip evlendiler”
biçiminde bir yoruma bağlıyor. Kimi Müslüman rivayetçiler de, Kabil’in neslinin
dağlarda yaşadıklarını, Şit Âleyhisselamın onlarla savaştığını aktarırlar.
Elimdeki Kitabı Mukaddeste bu olay, Tekvin Kitabı’nın 6’ncı Babının ilk 4
ayetinde aktarılmakla birlikte, burada “dağdan ovaya inme” vurgusu yoktur ve
olay, Nuh Tufanı öncesi zamanların bir haberi olarak aktarılır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ola ki, Corci Zeydan’ın gördüğü metinde dağ ve ova söz
konusu edilmiştir; nitekim, Daniken’in “Tanrıların Arabaları” başlıklı
kitabında aktardığı ibare de Corci Zeydan’ınki gibidir. Ve ola ki, Şit Âleyhisselamın
tebliği ile salaha eren bu kimseler zaman içinde Tufan’a müstahak hale
geldiklerinden Kitabı Mukaddes’te bu haber Nuh Tufanı öncesi zamanların bir
olayı olarak anılmıştır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu olaylarda dikkatimizi çeken iki nokta vardır.
Birincisi, “Allah’ın oğulları” olma savının içerdiği insanın tanrılaşabileceği
inancı; ikincisi ise, bu “oğullar”da görülen kadınsız bir yaşama ilişkin
uygulama. Bunlar, aslında birbirlerinin tamamlayıcısı olgulardır. Kadından
istiğna tutumu ile tanrılaşma inancının birbirleriyle olan ilişkisini iki
noktaya vurgu yaparak biraz daha aydınlatabiliriz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu vurgulardan ilki, Yeryüzündeki en geniş şemsiyeli
Bâtınî örgüt olan Kilise adamlarının “kadın”ı hayatlarından çıkarmış olmaları.
Ve, Yeryüzündeki en şerir gizli örgüt olan Tapınak Şövalyeleri’nin keza, aynı
tutum içinde bulunuşu. Siz bunlara, belki, daha başkalarını da
ekleyebilirsiniz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İkincisi ise, Âleyhissalâtvesselâm Efendimizin “nikâh”
için “Elçilerin sünneti” vurgusunu yapmış olması.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Evet; nikâh ya da kadın, daha doğrusu eşli yaşam,
insanın tanrılaşacağı savındaki Bâtınî Öğretiler ile Yüce Allah’ın kullarına
buranın ve ötenin kurtuluş ve mutluluğu için yol gösteren Nebevî Öğretinin en
başlıca ayıraçlarından biridir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Çünkü, yaratıklar ve haliyle insan “çift” olarak
yaratılmıştır. Buna riayet, yaratılmış olduğunu ve dolayısıyla da yaratıcısının
bulunduğunu ikrardır. Nitekim, Yüce Allah, Kitabında bu olguyu “hamd” sebebi
olarak anmıştır. Nikâhı terkte ise, basamaklandırılmış olarak ilkin cinselliği
hayatından çıkararak melekleşmek, ardından bir başınalığa talip olarak “tek”
olan tanrı gibi olmak, tanrılaşmak güdüsü vardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Tanrılaşma amaçlı Bâtınî öğretilerin haberi bize kadar
ulaşmış olan bu en eski uygulamasına böylece değindikten sonra, artık, insanın
özgür iradesi, bu özgürlüğün yitirilmesi ve haliyle de yeniden ele geçirilmesi
bahsindeki dönüşümün Bâtınî öğretilerle olan ilişkisinin diğer verilerine
geçebiliriz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Şit ve Nuh âleyhisselamlardan, onların dönemlerinden
söz edilince, elbette, arada bir de İdris âleyhisselamın varlığını hatırlamak
gerekir. Nitekim, rivayetler, İdris âleyhisselamın yoldan çıkmış olan Şit âleyhisselam
ümmeti ile savaştığını da aktarmaktadır. Öyle veya böyle olması ise, aslında andığımız
bu süreci değiştirmemektedir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İlk bakışta pek de gerekli gibi görünmeyen ve hatta
tam tamına da yerine oturmamış izlenimini veren bu ayrıntıyı, evet, izlediğimiz
süreçte yer alan ikinci basamağa zemin olsun diye aktarıyoruz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Şöyle ki: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>1. Gördüğümüz üzere Atamız Âdem âleyhisselamın
torunları döneminde bir takım kimseler, başta evlilik ilişkisi olmak üzere
birçok mubahtan el çekip dağlara yerleşmiş, kimi yöntemlerle kendilerini
kendilerince geliştirerek “Allah’ın oğlu” olma düzeyini yakaladıkları inancına
kapılmışlardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>2. Şit Âleyhisselam onlara tebliğde bulunup, bu
sevdadan vazgeçmelerini sağlamıştır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>3. Ancak bir süre sonra, yeniden bir bozulma olmuş
olacak ki, İdris âleyhisselam da onlarla savaşmak zorunda kalmış; elbette bir
düzelme de olmuş ve fakat.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>4. Ve, fakat, Onun da sonrasında bozulma ve sapma o
boyuta varmıştır ki, Tufan gibi bir toplu ve kökten temizlik gerekli
görülmüştür. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu yaşanmış olan bir süreç. Ancak biz bu süreç üzerine
bir başka kurgulama yapıyor ve bu kurguyu da adı geçen ve kendilerini selâmla
andığımız iki Elçinin adına izafeten oluşturulmuş bulunan öğreti ve
uygulamalara, bu öğretileri sürdürenlerin varlığına dayanarak
gerçekleştiriyoruz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bunlardan ilki, kendilerini Şit âleyhisselama nispet
eden ve varlığını halen Mısır’da bir tarikat, ama gizli bir tarikat olarak
sürdüren Şisî’lerin varlığı. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İkincisi ise, bütün mistik/Bâtınî şu ve bu özellikli
öğretilerin halen Hermetizm adı altında ya da ona iliştirilmiş olarak, İdris âleyhisselama
nispet edilmesi.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kabil’in Habil’e yönelik irade özgürlüğünü ketmetmesi
vurgusunu, belki yalnızca bir “yorum” olarak değerlendirip, izlediğimiz süreç
bağlamında hesap dışı gibi görsek bile, Şisîlerin ve Hermesçilerin, yani
savlara dayalı adlandırma ile İdrisîlerin sahip bulundukları ve yaydıkları Bâtınî
öğreti, iradelere el konulma sürecini o dönemlere dek götürmemiz için yeterli
bir kanıt durumundadır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bâtınîlerin kendilerini nispet ettikleri (selamla
andığımız) bu iki Elçi’den biri olan Şit âleyhisselamın adı Kur’an-ı Kerim’de
geçmez. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İdris Âleyhisselamdan ise, bildiğiniz gibi, çok kısa
bir şekilde, ikisi birbirini izlemekte olan üç ayrı ayette söz edilir.
Bunlardan birinde O, hepsini de selâmla andığımız birkaç Elçi ile birlikte
“sabredenlerden” olarak anılır. Diğer yerde ise, ilk ayette doğru bir insan,
bir Elçi olduğu vurgulandıktan sonra müteakip ayette “Onu üstün bir makama yücelttik”
buyrulur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu ifade, bir onurlandırma ibaresi olarak başkaca
Elçiler için de kullanılmış olmakla birlikte, Tevrat kayıtları Onun gökyüzüne
çıktığını, üstelik betimleyerek, haber verir. Kur’an-ı Kerim’de yer alan bu
yüceltme/yükseltme ibaresi, olayı Tevrat’taki bilgilerin ışığında yorumlayan
kimilerince bir “miraç”, kimilerince de İsa âleyhisselam örneği “göğe alınma”
olarak yorumlanır. Tevrat, bu göğe yükselişin dönüşünden söz etmediği için de,
Müslümanlar arasında “İsa âleyhisselam gibi göğe çekilmiştir ve onun gibi halen
berhayattır, yaşamaktadır” rivayeti daha ağırlık kazanır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ama, bizim üzerinde duracağımız, hepinizin de mutlaka
muttali olduğu, bu yükseltilme sırasında Ona gökyüzünün tanıtıldığı ve gök
cisimleri ile ilgili bilgilerin verildiği yolundaki yorumlardır. İbrahim âleyhisselama
göklerin ve yerin melekûtunun gösterildiğine dair açık ayet bulunmasına karşın,
İdris Âleyhisselam ile ilgili böyle bir haber yok iken, üstelik Tevrat’ta
aktarılanlar da böyle bir yoruma açık değilken, İdris âleyhisselama gökyüzünün
melekûtunun gösterildiği yorumlarının kaynağı nedir diye baktığımızda ise, pek
çok kimselerin Sabiî diye bildiği Harranîlerin aktardıklarıyla karşılaşırız. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Biliyorsunuz, Abbasî Hükümdarı Me’mun’dan sonra Abbasî
Saraylarına sızan bu insanlar, kendilerine ait birçok inancı Müslümanlar
arasında yaymışlardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Onlar, İdris âleyhisselama indirilmiş olan kitabın
kendi ellerinde bulunduğu ve kendilerinin de Onun ümmeti oldukları
iddiasındadırlar. Harran’daki gelişmiş gök bilimleri ve diğer konularla ilgili
bilgilerin bu kitapta bulunduğuna ve bu bilgilerin İdris âleyhisselamın
yükseltilmesi sırasında kendisine verildiğine dair savları, işte, andığımız bu
yorumlara yol açmıştır. Hermes ile İdris Âleyhisselamın ayrı kimlikler olmaları
ihtimaline karşın bu ikisini özdeşleştirenler de, ola ki, yine bu kimselerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Peki, nedir bu Harranîlerin savları?... Ayrıntıyı bir
yana bırakıp, üç can alıcı özelliğe dikkat çekeceğiz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>1. Gökcisimlerine tapınırlar/taparlar. Çünkü,
gökyüzünde insanlığın kurtuluş için ihtiyaç duyduğu düzenleme vardır ve bu
düzenlemenin unsurları işte bu gök cisimleridir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>2. Sahip bulundukları inancın köklerinin ta ilk insana
uzandığını belirtirler. Onlara göre, ilk insan yeryüzüne indirildikten sonra
Işık Elçisi gelip, ona mutlak hakikatin bilgisi vermiş ve bu bilgi nesilden
nesle aktarıla gelmiştir. İdris yahut onların söyleyişiyle Hermes, bu aktarım
sürecinde daha bir iki kişi ile birlikte baş öğretici durumundadır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>3. Bu bilgi, yaratılışı sırasında ruhu bedenine tutsak
düşmüş olan insanın ruhunu bu tutsaklıktan kurtarmasını sağlayıcı çok özel bir
bilgidir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Sözümüzü sürdürebilmemiz için, burada, az bir ayrıntı
vermek durumundayız: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Denilir ki, yaratılışı sürecinde insanın bedeni
yeryüzünden alınan toprakla şekillendirildi. (Burada pek çok varyantlar var,
onlara girmeden ana yolu izliyoruz). Yaratıcı ona kendi ruhundan üfledi. Şu var
ki, üflenen tanrısal ruhun insanı yükseltmesi gerekirken, aksi bir gelişmeyle
beden ruhu tutsaklaştırdı ve böylece indirgenen insan tanrısallığından yoksun
kaldı. İnsanın görevi ya da hedefi ruhunu bu tutsaklıktan kurtarıp, onu yeniden
tanrıya ulaştırmak; böylece tanrıyla birleşerek, bütünleşerek tanrılaşmaktır.
İşte, Işık Elçisi bunun sırlarını ilk insana vermiştir. İnsanlar bu doğrultuda
bir çaba içine girdiklerinde ruhlarını arındırıp tanrıyla birleşerek kurtuluşa
erecek; bundan uzak duracak olurlarsa, evrenin keşmekeşliği içinde fırtınalar
arasında sonsuza dek acı çekeceklerdir. Tabii, bu son vurguladığımız konuda da,
söz gelimi Hinduizm’de olduğu gibi ruhların ta Nirvana’ya erişinceye dek pek
çok kez dünyaya gelip gideceği türünden, başkaca pek çok varyantlar var. Ama,
ana hat böyle.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu ayrıntıyı aktarmağa, “denilir ki” diye başlamıştık.
Peki, kim tarafından denilir? Elbette, Harranîler tarafından.. Ama, onlarla
birlikte Kadim Mısır Dinleri, Kadim Kelt Dinleri, Kadim Kızılderili dinleri,
Şamanizm şemsiyesi altında yer alan dinler, Mani Dini, Mecusilik, haliyle
Zerdüştlük, günümüzde de Hinduizm çatısı altında değerlendirebileceğimiz dinler
ve de adına ister Hermetizm, ister Gnostizm, ister Bâtınîlik, ister şu ya da bu
deyiniz tüm sırrî inançlar. Bunlar arasında Harranîler ise, bizim düşünce ya da
inanışlar tarihimiz bakımından bir dönüm noktası.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Peki, bu söylencelerinde hakikat payı yok mudur? Hem
vardır, hem yoktur. Çünkü, bunlar doğru bilgiler, doğru haberler üzerine
kurgulanmış olan belli amaçlara yönelik çarpıtılmış yorumlar olarak bu
söylemlerde yer almaktadır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bir çıkma daha yapıp, konuşmamıza sonra devam
edeceğiz: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İlk Cennet’te Şeytanın yemini kullanmasından ya da
Yeryüzü için söyleyecek olursak, Kabil’in çağrısını kardeşine kabul ettirmek
için kurban adamayı önermesinden bu yana hep gözlemlediğimiz bir tutum vardır.
Birileri, doğruları, doğru şeyleri kendi emellerine alet edici biçimde
çarpıtarak kullanmaktadırlar. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yukarıda adlarını sıraladığımız, aslında sıralama
ihtiyacı bile duymaksızın Bâtınîlik başlığı altında tanımlayabileceğimiz ve
kendine Gelenek adını veren bu söylem bağlıları, hep ve her zaman tümünü de
selâmla andığımız Elçilerin getirdiklerini kendi inançları doğrultusunda
çarpıtarak kullanmışlardır. Nebevî Öğretiye ait esasları ve kavramları alıp,
içini boşaltmış, sonra bu kabın içine kendi inançlarını doldurup pazara
sürmüşlerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte, söylemin Kur’an-ı Kerim’deki yaratılışla ilgili
haberlerle örtüşme içinde imiş gibi görünmesi de bu yüzdendir. Çünkü, bu bilgi
ilk Nebiden bu yana ve hepsi eliyle insanlığa ulaşmış olan bir haberdir ve bu
haber de, aynı surette Gelenek tarafından kendi emellerine uygun bir biçimde
çarpıtılarak yorumlanmıştır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>“Ruh” kavramının anlam çarpıtılmasına uğratılmasıyla
gerçekleştirilen bu öğretinin inananları, Yüce Yaratıcıya “küllî” etiketli bir
“ruh” izafe ediyorlar. Bu tanrısal “öz”ün, “öz”ü özellikle vurguluyoruz, bir
cüzü, bir kısmı, insana üfleniyor ve böylece insan “cüzî ruh” sahibi oluyor.
Ama, ruh bedene tutuklanarak alçalıyor. Onu bundan kurtarmak ise, sırrı Işık
Elçisinden almış olup da, nesilden nesile aktaran öğretmenlerin, mürşitlerin
yetki alanı içine giriyor. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ruhla ilgili Kur’anî haberlere konuşmamızın baş
taraflarında değindiğimiz için, burada sadece, Bâtınî inançların bir emir, bir
iş, bir yetki, bir söz, bir buyruk, bir vahiy olan bu kavramı “şey” olarak
almak suretiyle yaptığı çarpıtmaya, anlam saptırmasına vurgu yapmakla
yetineceğiz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu nokta, işte, doğru bir kullanım olmamakla birlikte
yaygınlığı dolayısıyla başvuracağımız bir ifade ile söyleyelim, insanın ruhunun
teslim alındığı yerdir. Çünkü, insanı özgür irade sahibi olma basamağına
yükselten “ruh üflenme” olayı, andığımız Bâtınî inançlar tarafından tam tersine
bir yoruma oturtularak, “insanın bedenine tutuklanması” olarak Gelenek öğretisinin
temeline yerleştirilmiştir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Böylece gerçekte kendisine üflenmiş olan “ruh”
dolayısıyla özgür bir iradeyle donatılmış olan insan bu saygın konumundan
indirilerek, aşağıların aşağısı bir yaratık durumuna düşürülmüştür. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Niçin? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu soruya doyurucu bir yanıt verebilmek için,
Harranîlerin gökcisimlerinin insan ve toplum için bağlayıcılığı konusundaki
geniş argümanlarını aktarmamız gerekir. Buna zamanımız olmadığı için, çok
kestirme bir ifade kullanacağız: Yüce Allah’ın kullarını kendilerine kul edinmek
için. Rahip Krallar dönemi ve sonrasında da rahip ve kral ayırımı ile birlikte
ortaya çıkan mana ve madde âlemi sultanlarının işbirliklerini anımsarsak,
sanırım bu vurgumuzun yerinde bir ifade olduğu görülür. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte, insan iradesinin özgürleşmesi sorunsalının
yuvalandığı yer burası. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Sebep, insanın irade özgürlüğünün yitimindeki sebep,
boyunduruk altına almak için insanları “gassal elinde meyyit” olmağa çağıran
Gelenek Öğretileri olduğuna göre, özgürleşmenin başlayacağı nokta da insana
tanrılaştırılacakları vaadinde bulunan bu inkâr edilesi küçük tanrıları red;
onların öğretilerini faş edip, cümle âleme duyurmak… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve, tarih boyunca kullana geldikleri “din”i bunların
ellerinden kurtarmanın savaşımını vermek. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bunun biricik yolu ise, Kur’an-ı Kerim’i yeniden
yaşamımıza taşımak. Yaşanan Müslümanlığı Kur’an’lı İslâm haline, Kur’an İslâm’ı
haline irca etmek için her fırsatı bir vesile bilmek, gerekiyorsa zamanımızın
tamamını buna hasretmek. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İnsan iradesinin özgürleşmesi, ancak ve ancak insanın
Kur’an-ı Kerim’e muhatap olmasıyla mümkün. Çünkü, yaratılışına ait haberleri
aktarırken özgür irade sahibi olarak modellediği insanı yeniden
kurgulayabilecek verileri/yöntemleri bulabileceğimiz tek kaynak, O. Bunun
anlamı ise, insan iradesinin özgürleşmesinin, ancak ve ancak, O’nu yaşamamızla,
yaşamımıza sokmamızla, yaşamımızı onunla kurgulayıp, onunla yürütmemizle mümkün
olabileceği. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bunun nasıl gerçekleşebileceğinin yanıtını bulmak için
ise, isterseniz, her gün defalarca ve çoğunu da Yüce huzurda okuduğumuz Fatiha
Suresini bir düşününüz, bir başlangıç bağlamı olarak.. O bir özgürleşme
talebinin de ilerisinde bir özgürlük ahitleşmesi, insanın Yüce Allah’a
iradesine ve özgürlüğüne sahip çıkacağı yolunda ahitte bulunması değil midir?
Başlangıcı, açılışı, özü bu olan kitabın insan iradesinin özgürleşmesi
yolunda/doğrultusunda nelere kadir olduğunu varın siz hesap edin. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve, başkaca bir söze gerek var mı, efendim… </span></p>

<p class=MsoNormal><span style='font-family:Symbol'>·</span>  <br>
<span style='font-size:9.0pt'>*6.Ocak.2007 Günü Ankara'da Anlam Basın Yayın
Lokalinde yapılan &quot;sohbet&quot;in metnidir. <br>
(¹)Aynı eksende bir konferans da 9.Aralık.2006 Tarihinde İstanbul Zeytinburnu
Yüzyıl Derneği konferans programı çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. <br>
(²)Konuşmanın bir özeti İktibas Dergisi'nin Şubat/2007 Tarihli 338'inci
sayısında yayınlanmıştır. </span></p>

</div>

</body>

</html>
�