<html>

<head>
<meta http-equiv=Content-Type content="text/html; charset=unicode">
<meta name=Generator content="Microsoft Word 12 (filtered)">
<title>aaa</title>
<style>
<!--
 /* Font Definitions */
 @font-face
	{font-family:"Cambria Math";
	panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
@font-face
	{font-family:"Monotype Corsiva";
	panose-1:3 1 1 1 1 2 1 1 1 1;}
 /* Style Definitions */
 p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal
	{margin:0cm;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
p.MsoFootnoteText, li.MsoFootnoteText, div.MsoFootnoteText
	{mso-style-link:"Dipnot Metni Char";
	margin:0cm;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:10.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
p.MsoEnvelopeAddress, li.MsoEnvelopeAddress, div.MsoEnvelopeAddress
	{margin-top:0cm;
	margin-right:0cm;
	margin-bottom:0cm;
	margin-left:144.0pt;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:24.0pt;
	font-family:"Monotype Corsiva";
	font-style:italic;}
span.MsoFootnoteReference
	{vertical-align:super;}
span.MsoEndnoteReference
	{vertical-align:super;}
p.MsoEndnoteText, li.MsoEndnoteText, div.MsoEndnoteText
	{mso-style-link:"Sonnot Metni Char";
	margin:0cm;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:10.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
span.DipnotMetniChar
	{mso-style-name:"Dipnot Metni Char";
	mso-style-link:"Dipnot Metni";}
span.SonnotMetniChar
	{mso-style-name:"Sonnot Metni Char";
	mso-style-link:"Sonnot Metni";}
.MsoChpDefault
	{font-size:10.0pt;}
 /* Page Definitions */
 @page Section1
	{size:595.3pt 841.9pt;
	margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt;}
div.Section1
	{page:Section1;}
-->
</style>

</head>

<body lang=TR>

<div class=Section1>

<div>

<p class=MsoNormal align=center style='text-align:center;text-indent:35.45pt'><b><span
style='font-size:16.0pt'>ÜMMET, “MİLLET” MERKEZLİ BİR TOPLUMDUR*</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yanlış anımsamıyorsam daha 1975 ya da 76’larda “kendi
kavramlarımızı kullanmak” üzerine bir veya iki yazı yazmıştım. Yazılarım Ali
Bulaç’ın biraz da aceleye getirilmiş olan “kavramlar” konulu kitabı dışında pek
de yankı bulmadı, sanıyorum. Gazete yazılarından kitaplara (ki, bunların
tamamına yakın bir bölümü çeviriydi) varıncaya dek, amiyane deyimle, sapa süre
gidişat sürdü gitti. Herkes hangi kelimeyi/kavramı hangi anlamı içinde
duymuşsa/okumuşsa, konuşmasını, yazmasını da öylece sürdürdü. Yazımdaki
“Kur’anî Kavramları Yaşama Geçirme” önerisi havada asılı kaldı diyebilirim.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Aslına bakılırsa bir yanıyla hır gürün çok olduğu,
öbür yanıyla da yazın/yazım (özellikle çeviri) ve yayım alanında daha fazlasını
ele geçirmenin revaçta bulunduğu günlerde pek de kimsenin kavramlara kulak
asacağı yoktu. Ne kadarıyla hâkim olunabilmişse “dil bilmek”, çeviri yapılan
alanın teknik deyimlerine/kavramlarına yabancı olunsa bile “çeviri” için
yeterli görülüyor ve haliyle de pek çok değerli kitap “çok basit savlamaların
yapıldığı” metinlere dönüştürülmüş olarak, deyim yerinde ise “kuşa çevrilerek”
piyasaya veriliyordu.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ben bunun iki istisnasına tanık oldum. Birincisi,
Mısırlı bir Anayasa Hukukçusunun kitabı idi. Hukuk ve Siyasal Bilimler
bağlamındaki kavramları gözden geçireyim diye bana iletildi. Tercüme o kadar
kötüydü ki, oturup adeta yeniden yazmak zorunda kaldım. Daha doğrusu, kitabın
orijinali ile çevirisini bir arada mütalaa ederek yeniden yazmış oldum. Şu anda
yazarın da, kitabın da, yayınevinin de adını anımsayamıyorum. Karşılıksız
yaptığım bu çalışmaya karşın, yayınevi verdiğim emeği gösteren bir notu bile
kitaba eklemediği için, araştırsam da “hangi kitap” olduğunu belirleyemem.(**) </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İkincisi ise, Aliya İzzet Begoviç’in Nehir Yayınları
tarafından yayımlanan “Batı ve Doğu Arasında İslâm” başlıklı kitabıydı. Felsefe
ve sosyal/siyasal bilim kavramları açısından gözden geçirmem istenmişti.
Yayımlamakta acele edişleri dolayısıyla süre çok kısıtlı olduğu için arzu
ettiğim ölçüde bir çalışma olmamış olsa da, onlar, hiç değilse verdiğim bu
emeğe ilişkin olarak kitaba bir not düşmek inceliğini göstermişlerdi.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kaldı ki, bu andıklarım da dâhil o dönemde yayınlanan
kitaplardaki “kavram” konusuna ilişkin söylediklerim, andığım yazımda ele aldığım
“kendi kavramlarımız” bağlamında da değildi; günümüzde kullanılan kavramlar
çerçevesi içinde kalıyordu.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Oysa, kendi bilimizi kurmak, bir başka deyişle
kendimiz gibi düşünebilmek, özgün bir düşünce üretebilmek, kesinlikle, kendi
“kavram”larımızı oluşturmadığımız sürece mümkün değildi. Ve bu doğrultudaki
“rahatlığımız” dolayısıyla da hala kendimizi anlatabilmek için bize ait olmayan
bir dil kullanmakta; haliyle de kendimizi anlamakta/anlatmakta zorluk
çekmekteyiz.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>●●●</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bir örnek olarak “millet” kelimesi üzerinde durmak
istiyorum.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bizim kesim çok uzun bir süre “İslâm Milleti” kavramı
çevresinde gezindi, ırk esasına dayalı Milliyetçilik düşüncesi karşısında. Bu
tanım-kavramla Müslümanları kapsayan/içeren bir içerik, bir tür düşünsel
yapılanmanın denemeleri yapıldı. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu söylemlerde belki de çocukluğumuzdan bu yana duya
geldiğimiz kabirdeki sorgu meleklerine “ifade verirken” tekrarlamamız gerektiği
söylenen “İslâm Milletinden, Muhammed Ümmetindenim” ezberinin de rolü oldu. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Çünkü bu “cümle”, bizde, “millet”in de, “ümmet” gibi
mensup olunan bir topluluk olduğu düşüncesini uyandırıyordu.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Böyle bir düşünceyi uyandırıyordu, çünkü Ziya Gökalp
İslâm Literatüründe yüzyıllardır bilinen/kullanılan “millet” kelimesine “insan
topluluğu” ya da “toplum” anlamını yüklemişti. Haliyle de “İslâm Milleti”nden
olmak, Atamız Âdem âleyhisselamdan buyana inanmış olanların oluşturduğu
topluluğa katılmak anlamına gelmeğe başlamıştı.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ben Gökalp’ın bu yüklemesini pek masumane bir girişim
olarak görmediğimi belirtmeliyim öncelikle. Çünkü Kur’an-ı Kerim’e baktığımızda,
millet kelimesinin kullanıldığı 13 ayetin hiç birinde insan ya da toplumu,
insan topluluklarını -anlatmak bir yana- çağrıştıran bir anlamı görmek mümkün
değil. Çünkü kavram “din” ve “inanç” bağlamında kullanılmıştır, hep<a
href="#_edn1" name="_ednref1" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[1]</span></span></span></a>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kur’an-ı Kerim’de millet, “inanç”, “din”, Muhammed
Esed mealinde çok yerinde verilen bir anlam ile “inanç sistemi” bağlamında kullanılmışken,
Gökalp bu “inanç sistemi”ni yaşamın dışına çıkarmak için, kelimeyi “toplum”
bağlamına oturtmuş; bizler de, işte, öyle algılamışız. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu açıdan bakıldığında “İslâm Milletinden, Muhammed
Ümmetindenim” ibaresinin, algılamada, inanç olarak İslâm Milleti, toplumsal bağ
olarak da Muhammed Ümmeti doğrultusunda “düzeltilmesi” gereği ortaya çıkıyor.
Ve sanıyorum bu “form”u oluşturanlar da bunu demek istemiş, ancak, Gökalp Eğitimli
Kuşaklar işte “İslâm Milleti”ni rayından çıkmış haliyle bulup, öğrenip, öylece
almış/yorumlamışlardır.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>●●●</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ümmet kavram-kelimesinin kullanımında da benzeri bir
açmazın içinde bulunduğumuzu söylemek mümkün.. Ola ki, bu algımızda da aynı
“form”daki “Muhammed Ümmetindenim” ibaresi rol oynamış; bu rol oynayışta
“millet’ kelimesindeki algı yanılgımız da işin içine girince günlük yaşamda
“millet” ve “ümmet” kimilerine göre “alt küme”, kimilerine göre de karşıt
kavramlar olarak/gibi kullanılır olmuştur. Hatta kimi kez de birisi dinsel,
diğeri din dışı kavrammış gibi…</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yukarıda “millet” kelime-kavramına ilişkin yeterince
irdeleme yaptığımı düşünerek, burada yalnızca “ümmet” kavram-kelimesi üzerinde
duracağım. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yaygın bir biçimde sanılmasının aksine, Kur’an-ı
Kerim’deki kullanımıyla “ümmet” kavramı ile Yüce Allah’ın elçilerinin ya da
elçilik görevinin/konumunun doğrudan bir ilişkisinin bulunmadığını görüyoruz.
Bir başka deyişle             kelime anlamıyla “ümmet” olabilme ya da sayılma
belli bir elçinin iletisi çerçevesi içinde bulunma koşuluna bağlı bulunmuyor. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu açıdan baktığımızda, Türkçe kelimelerle anlatmak
istersek, “ümmet” tam tamına “toplum” demek oluyor; topluluk değil de, toplum…
Şu veya bu “millet”i benimsemiş, özümsemiş, yaşam biçimine dönüştürmüş insan
topluluğu. Bu belli bir “milleti/inanç sistemi”ni benimsemiş olmaklık topluluğu
sıradan bir insan yığını olmaktan çıkarıp, “toplum” haline getiriyor.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu toplum, bir elçinin bağlısı da olabiliyor, elçiye
karşı çıkan insan toplulukları da. Dahası, çok geniş bir topluluğu tanımlamak
için kullanılabileceği gibi, az sayıda insanı anlatmakta da kullanılıyor.
Eski/geçmiş topluluklar/toplumlar da, yaşamakta olanlar da ve daha ilginci
Hesap Günündekiler de “ümmet” olarak anılıyor, Yüce Kitap’ta.   </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu durumda “ümmet” kelimesenin/kavramının nidüğünü
kavramak ve kelimeyi bir kavram olarak yerli yerine oturtmak için, tutarlı tek
yaklaşım yolu olarak Yüce Kitap’a başvuruda bulunmamız gerekiyor:</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yüce Kitap’ta iki ayrı ayette, bütün insanların
-başlangıçta- tek bir “ümmet” olduğu vurgulanıyor<a href="#_edn2"
name="_ednref2" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[2]</span></span></span></a>.
Aralarındaki anlaşmazlıklar, uyumsuzluklar, uzlaşmazlıklar dolayısıyla bölünüp parçalanmışlar,
İlâhî Takdir gereği “iyi” veya “alçaltılmış” “ümmetler” olarak yaşamışlardır<a
href="#_edn3" name="_ednref3" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[3]</span></span></span></a>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu vurgu, ister kavmiyetçilik, isterse
ümmet/ümmetçilik adına insanlar arasında ayırım yapmanın, birinin diğerine göre
üstünlüğünü öne sürmenin önünü kesici bir vurgudur. Efendimiz
âleyhissalâtvesselamın Veda Haccı Hutbesinde “Hepiniz Âdem’in çocuklarısınız”
diye işaret buyurduğu mutlak ve insanlık için “kurtarıcı ufuk” olan gerçeklik. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Pek çok ümmet gelip geçmiştir<a href="#_edn4"
name="_ednref4" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[4]</span></span></span></a>.
Bu ümmetlerden hepsi kendisi için takdir edilmiş ne ise, onu yaşamış<a
href="#_edn5" name="_ednref5" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[5]</span></span></span></a>,
tümü kendileri için takdir edilmiş zamanın figürleri olmuş<a href="#_edn6"
name="_ednref6" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[6]</span></span></span></a>,
“ecel”i dolan Yeryüzünden el-ayak çekmiş<a href="#_edn7" name="_ednref7"
title=""><span class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[7]</span></span></span></a>,
içlerinden kimileri zamanı geldiğinde helâke uğratılmışlardır<a href="#_edn8"
name="_ednref8" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[8]</span></span></span></a>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Buysa, ümmetlere “işlerinin güzel gösterilmesi” sonucu
gerçekleştirilmiştir<a href="#_edn9" name="_ednref9" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[9]</span></span></span></a>.
Nitekim bu “işlerinin güzel gösterilmiş” olmasından ötürü de “her ümmet, diğer
ümmetten/ümmetlerden üstün olduğu” kanısı ve sanısına kapılmıştır<a
href="#_edn10" name="_ednref10" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[10]</span></span></span></a>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu durum, her ümmet için bir Elçi gönderilmesine<a
href="#_edn11" name="_ednref11" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[11]</span></span></span></a>,
her ümmete bir din verilmesine<a href="#_edn12" name="_ednref12" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[12]</span></span></span></a>,
her ümmete “kurban” buyruğunda bulunulmasına<a href="#_edn13" name="_ednref13"
title=""><span class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[13]</span></span></span></a>,
elçilerin o ümmet üzerinde birer şahit kılınmasına<a href="#_edn14"
name="_ednref14" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[14]</span></span></span></a>
karşın, o ümmetlerin “biz atalarımızı belli bir ümmete bağlı bulduk” diyerek
direnmelerine<a href="#_edn15" name="_ednref15" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[15]</span></span></span></a>,
hatta gelen Elçilere kendi “milletlerini/inançlarını” dayatmalarına<a
href="#_edn16" name="_ednref16" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[16]</span></span></span></a>
varacak boyutlara ulaşmıştır. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yüce Allah, bu ümmetlerin Hesap Gününde de yine birer
“ümmet” olarak yapıp ettiklerinin karşılığını bulacaklarını da haber verir<a
href="#_edn17" name="_ednref17" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[17]</span></span></span></a>.
Ümmet olarak değil de ümmet içinde fertler olarak yalanlayanların sonunun da
aynı olduğu<a href="#_edn18" name="_ednref18" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[18]</span></span></span></a>
bildirilir.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>●●●</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kur’an-ı Kerim’de “ümmet” kelimesinin toplumun alt
kümesi olarak kullanıldığı ayetler de vardır:</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>“İnsanlar içinden çıkarılan en hayırlı ümmet”
haberinde, insanlık kümesinin alt kümesi olarak anılan “ümmet” Elçiye inanmış
olanların bütününü kapsarken<a href="#_edn19" name="_ednref19" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[19]</span></span></span></a>,
“içinizden hayra çağıran bir ümmet”<a href="#_edn20" name="_ednref20" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[20]</span></span></span></a>
haberi, ümmet içindeki bir ümmete, alt küme olarak “ümmet”e işaret eder. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Nitekim İsrailoğulları’nın 12 ümmete ayrıldığına
ilişkin<a href="#_edn21" name="_ednref21" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[21]</span></span></span></a>
haber böyle bir alt kümeyi bildirmekle bir bakıma “ümmet içi ümmet” yapılanmasını
vurgular. Ehli kitabın tümünün aynı olmayıp içlerinde “sabahlara kadar secdeye
kapanarak Allah’ın ayetlerini okuyan” ümmetler olduğunu<a href="#_edn22"
name="_ednref22" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[22]</span></span></span></a>,
Musa Kavmi içinde de aynı şekilde doğruyu söyleyen “vasat” bir ümmetin de
bulunduğunu<a href="#_edn23" name="_ednref23" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[23]</span></span></span></a> 
Kur’an-ı Kerim’den öğreniriz<a href="#_edn24" name="_ednref24" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[24]</span></span></span></a>.
Helâk olacak bir kavme uyarılarda bulunan “onlardan bir ümmet” haberi de, yine,
böyle bir alt küme konumundaki ümmet kavramını vurgular. Yaratılmış olanlardan
gerçeğe çağıran “ümmet”i<a href="#_edn25" name="_ednref25" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[25]</span></span></span></a>
de bu bağlamda sayabiliriz. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Musa âleyhisselamın Medyen’e vardığında gördüğü
“hayvanlarını suvaran” birkaç kişilik bir grup<a href="#_edn26" name="_ednref26"
title=""><span class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[26]</span></span></span></a>
ise, haberler arasındaki “en dar” çerçeveli “ümmet”tir.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bir de “tek başına bir ümmet” olan İbrahim
Âleyhisselâm ile ilgili haber<a href="#_edn27" name="_ednref27" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[27]</span></span></span></a>
vardır ki, o, üzerinde başlı başına durulacak bir konudur.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>●●●</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>“Ümmet” kelimesini böylesine zengin bir anlam
çeşitliliği içinde kullanan Kur’an-ı Kerim, bize, “ümmetleşme”nin, “ümmet
bilinci”ne erişmenin de ölçülerini verir.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu açılımda, “ümmet” artık sıradan bir kelime değil,
hukukî, soysal ve siyasal, belki de ekonomik boyutları olan bir kavramdır.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ehl-i Kitap’ın geçmişine ilişkin haberlerde yer alan
“Siz tek bir ümmetsiniz ve ben de sizin Rabbinizim; artık bana kulluk edin!”
buyruğu<a href="#_edn28" name="_ednref28" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[28]</span></span></span></a>
bu bilinçlendirmenin tarih boyunca gerçekleştirildiğini gösterir.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Nitekim geçmiş ümmetler için söz konusu bu uygulama,
Efendimiz âleyhissalâtvesselamın gönderilişi ile birlikte bizim için de
gerçekleşmiş<a href="#_edn29" name="_ednref29" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[29]</span></span></span></a>,
Yüce Allah O’na inanları “vasat”/ölçülü-dengeli, orta yolda yürüyen bir “ümmet”
olarak tanımlayıp, bu özellikle de onların insanlar üzerinde, Elçi’nin de onlar
üzerinde “şahit” olacağını bildirmiştir<a href="#_edn30" name="_ednref30"
title=""><span class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[30]</span></span></span></a>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu ümmetleşme ya da ümmet bilinci edinme bağlamında
üzerinde durulması gereken iki nokta vardır:</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Birinci nokta “ümm/ana” kök isminin türevi olan
“ümmet”leşmeyi gerçekleştirmede “ümmet” için neyin ümm/ana/merkez/odak olacağı
konusu…</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yanıt, açıktır, elbette, Efendimiz âleyhissalâtvesselamın
tebliği. Bununsa edinileceği tek kaynak Kur’an-ı Kerim. Kur’an-ı Kerim,
bilindiği gibi, İslâm, Haniflik gibi genel adlandırmalar dışında, bu tebliği,
bu öğretiyi, bir de “İbrahim Milleti”, “İbrahim’in Dini” diyerek bir Elçi’ye
izafe eder. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu, tek başına bir ümmet olan ve öğretisiyle pek çok
“ümmet”e varlık kazandıran İbrahim âleyhisselamdır<a href="#_edn31"
name="_ednref31" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[31]</span></span></span></a>.
Onun bir başına ümmet olması, kendisini ümm/ümmet ilişkisi bağlamında merkezî
bir konuma oturtur. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Öyle ki, ister öncekilerin isterse Son Elçi’nin
bağlıları olsun, “ümmet”leşme bağlamında “İbrahim Milleti”ne dâhil olmuş olur.
Buysa, bizi, “Ümmet, ‘millet’ merkezli bir oluşum, toplumsal bir oluşumdur”
gerçeğine götürür. “Millet”, yani “inanç sistemi”…<a href="#_edn32"
name="_ednref32" title=""><span class=MsoEndnoteReference><span
class=MsoEndnoteReference><span style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[32]</span></span></span></a></span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Üzerinde durulması gereken ikinci nokta ise, az önce
gönderme yaptığımız ayeti kerimede<a href="#_edn33" name="_ednref33" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[33]</span></span></span></a>
vurgulanan “vasat” olma dolayımlı “şahit”lik konusudur.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yüce Allah, dilemiş olması durumunda bütün insanlığı
“tek bir ümmet” haline getireceğini bildirir<a href="#_edn34" name="_ednref34"
title=""><span class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:11.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[34]</span></span></span></a>
bize. Ama bunu dilememiştir. İşte bu dilemeyiş, bizim “ümmet” olarak “şahit”
konumunda bulunuşumuzun mahiyetini, kapsamını, içeriğini, alanını, sınırını ve
benzeri tanımlamaları gözlemleyebileceğimiz bir ölçüdür.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yazımızı, “millet merkezli ümmet bilinci”ne
erişmek/eriştirilmek dilek ve duası ile bitirelim.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

</div>

</div>

<div><br clear=all>

<hr align=left size=1 width="33%">

<div id=edn1>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref1" name="_edn1" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[1]</span></span></span></a> 
2/Bakara: 120, 130 ve 135;  3/Al-i İmran: 95; 4/Nisa: 125; 6/Enam: 161; 7/Araf:
88 ve 89; 12/Yusuf: 37 ve 38; 14/İbrahim: 13; 16/Nahl: 123; 18/Kehf: 20;
22/Hacc: 78; 38/Sâd: 7. </p>

</div>

<div id=edn2>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref2" name="_edn2" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[2]</span></span></span></a> 
2/Bakara: 13; 10/Yunus: 19.</p>

</div>

<div id=edn3>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref3" name="_edn3" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[3]</span></span></span></a> 
7/Araf: 168. </p>

</div>

<div id=edn4>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref4" name="_edn4" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[4]</span></span></span></a> 
2/Bakara: 141; 40/Mümin: 15. </p>

</div>

<div id=edn5>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref5" name="_edn5" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[5]</span></span></span></a> 
7/Araf: 34.</p>

</div>

<div id=edn6>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref6" name="_edn6" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[6]</span></span></span></a> 
10/Yunus: 49.</p>

</div>

<div id=edn7>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref7" name="_edn7" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[7]</span></span></span></a> 
23/Müminun: 43. </p>

</div>

<div id=edn8>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref8" name="_edn8" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[8]</span></span></span></a> 
15/Hicr: 5.</p>

</div>

<div id=edn9>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref9" name="_edn9" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[9]</span></span></span></a> 
6/Enam:108; 16/Nahl: 63; 41/Fussilet: 25.</p>

</div>

<div id=edn10>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref10" name="_edn10" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[10]</span></span></span></a>
16/Nahl: 92.</p>

</div>

<div id=edn11>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref11" name="_edn11" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[11]</span></span></span></a>
6/Enam: 42; 10/Yunus: 47; 13/Ra’d: 30; 16/Nahl: 36; 23/Müminun: 44; 35/Fatır:
24</p>

</div>

<div id=edn12>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref12" name="_edn12" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[12]</span></span></span></a>
22/Hacc: 67.</p>

</div>

<div id=edn13>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref13" name="_edn13" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[13]</span></span></span></a>
22/Hacc: 34.</p>

</div>

<div id=edn14>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref14" name="_edn14" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[14]</span></span></span></a>
4/Nisa: 41; 16/Nahl: 84 ve 89; 28/Kasas: 75; 45/Casiye: 28.</p>

</div>

<div id=edn15>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref15" name="_edn15" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[15]</span></span></span></a>
43/Zuhruf: 20 ve 23. </p>

</div>

<div id=edn16>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref16" name="_edn16" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[16]</span></span></span></a>
7/Araf: 88; 14/İbrahim: 13; 18/Kehf: 20. </p>

</div>

<div id=edn17>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref17" name="_edn17" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[17]</span></span></span></a>
7/Araf: 38. </p>

</div>

<div id=edn18>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref18" name="_edn18" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[18]</span></span></span></a>
27/Neml: 83.</p>

</div>

<div id=edn19>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref19" name="_edn19" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[19]</span></span></span></a>
3/Al-i İmran: 11.</p>

</div>

<div id=edn20>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref20" name="_edn20" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[20]</span></span></span></a>
3/Al-i İmran: 104.</p>

</div>

<div id=edn21>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref21" name="_edn21" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[21]</span></span></span></a>
7/Araf: 160.</p>

</div>

<div id=edn22>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref22" name="_edn22" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[22]</span></span></span></a>
3/Al-i İmran: 113.</p>

</div>

<div id=edn23>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref23" name="_edn23" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[23]</span></span></span></a>
5/Maide: 66.</p>

</div>

<div id=edn24>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref24" name="_edn24" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[24]</span></span></span></a>
7/Araf: 159.</p>

</div>

<div id=edn25>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref25" name="_edn25" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[25]</span></span></span></a>
7/Araf: 181.</p>

</div>

<div id=edn26>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref26" name="_edn26" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[26]</span></span></span></a>
28/Kasas: 23.</p>

</div>

<div id=edn27>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref27" name="_edn27" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[27]</span></span></span></a>
16/Nahl: 120 </p>

</div>

<div id=edn28>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref28" name="_edn28" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[28]</span></span></span></a>
21/Enbiya: 92; 23/Müminun: 52.</p>

</div>

<div id=edn29>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref29" name="_edn29" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[29]</span></span></span></a>
35/Fatır: 24.</p>

</div>

<div id=edn30>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref30" name="_edn30" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[30]</span></span></span></a>
2/Bakara: 143.</p>

</div>

<div id=edn31>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref31" name="_edn31" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[31]</span></span></span></a>
16/Nahl: 120</p>

</div>

<div id=edn32>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref32" name="_edn32" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[32]</span></span></span></a>
Bakınız: Dipnot, 1. </p>

</div>

<div id=edn33>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref33" name="_edn33" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[33]</span></span></span></a>
Bakınız: Dipnot, 30.</p>

</div>

<div id=edn34>

<p class=MsoEndnoteText><a href="#_ednref34" name="_edn34" title=""><span
class=MsoEndnoteReference><span class=MsoEndnoteReference><span
style='font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>[34]</span></span></span></a>
5/Maide: 48; 11/Hud: 118; 16/Nahl: 93; 42/Şura: 8.</p>

<p class=MsoEndnoteText>&nbsp;</p>

<p class=MsoEndnoteText>●</p>

<p class=MsoEndnoteText><span style='font-size:9.0pt'>*Zübeyir YETİK,</span></p>

<p class=MsoEndnoteText><span style='font-size:9.0pt'>Nida Dergisi,</span></p>

<p class=MsoEndnoteText><span style='font-size:9.0pt'>Temmuz, 2007/ Sayı: 118</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:9.0pt'>(**)
Söz konusu kitaba bu yazı yazıldıktan bir buçuk yıl sonra tesadüfen rastladım.
Bu yazıyı elden geçirecek olursam hakkında bilgi vereyim diye kitabı el önünde
bir yere bırakmıştım. İşte şimdi o bilgiyi aktarıyorum: Prof. Dr. M. Ziyauddin
Rayyıs, İslâm’da Siyasi Düşünce Tarihi, Nehir Yayınları. Evet, bu da Nehir Yayınları..
Ama redakte için hatırlayamadığım bir başka yayıncı getirmişti bana; demek sonradan
Nehir Yayınları’na verilmiş, o yayımlamış.</span></p>

<p class=MsoEndnoteText><span style='font-size:9.0pt'>&nbsp;</span></p>

</div>

</div>

</body>

</html>
�