<html>

<head>
<meta http-equiv=Content-Type content="text/html; charset=unicode">
<meta name=Generator content="Microsoft Word 12 (filtered)">
<style>
<!--
 /* Font Definitions */
 @font-face
	{font-family:"Cambria Math";
	panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
 /* Style Definitions */
 p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal
	{margin:0cm;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
p
	{margin-right:0cm;
	margin-left:0cm;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
.MsoChpDefault
	{font-size:10.0pt;}
@page Section1
	{size:595.3pt 841.9pt;
	margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt;}
div.Section1
	{page:Section1;}
-->
</style>

</head>

<body lang=TR>

<div class=Section1>

<p class=MsoNormal align=center style='text-align:center;text-indent:35.45pt'><b><span
style='font-size:16.0pt'>İRADE ÖZGÜRLÜĞÜ*(¹)</span></b></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>&nbsp;</span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Değerli insanlar, </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Hepinizi saygıyla selâmlıyorum.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Konferansımızın başlığını bir kez daha dikkatlerinize
sunmakta yarar görüyorum: &quot;İrade özgürlüğü&quot;.. Hemen herkesin insan
haklarından ve özgürlüklerinden söz ettiği bir dönemde, kendimize konu olarak
niçin yaygın bir biçimde dillendirilen salt özgürlüğü ya da “insanın
özgürlükleri”ni değil de &quot;irade özgürlüğü&quot;nü seçtik sorusunu sormak
için böyle bir hatırlatmaya ihtiyaç vardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu sorunun konusu olan başlıkta dikkat edilirse iki
kavram yer almaktadır: İrade ve özgürlük. Hem iradenin, hem de özgürlüğün
&quot;insan&quot;a has birer kavram olduğunu da dikkate alırsak, önce insan ile
ilgili belirlemeler yaptıktan sonradır ki, irade ve özgürlük konusuna el atarak
konuşmamızı bir bütünlüğe kavuşturmağa çalışacağız. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Öyleyse, “insan nedir?” sorusunu sorarak, kısaca, bu
güne dek verilmiş bulunan yanıtlar üzerinde duralım. İnsanı da diğer canlı
varlıklar gibi “sıradan bir canlı” sayan çok az sayıdaki uç savlamaları bir
yanda tutarsak, düşünürlerin çoğunluğu insanın diğer canlılardan farklı ya da
üstün yanını belirleyici ayıraçları ortaya koymak için pek çok tanımlar
yapmışlardır. Burada “pek çok” diyor olmamıza karşın, bunlar sağdan say üç-beş,
soldan say üç-beş olmanın ötesinde de değildir. Kimileri kesin yargıda
bulunurken, kimileri uzun ve çoğu kez karmaşık yorumlar yapmış; kimileri de
davranışlar dolayımlı olguları da işin içine katarak sorunsalı daha geniş bir
çerçevede, daha kapsamlıca irdelemeği yeğlemiş; böylece de görünürde kabarık
bir sayı ortaya çıkmıştır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bunları derli toplu ve özlü bir biçimde ortaya koymak
istediğimizde, şöylece sıralayabiliriz: İnsan, gülen hayvandır.. insan, alet
kullanan hayvandır.. insan, düşünen hayvandır.. insan; genetik kodları ve
çevresel etkileşimler ürünü kompleksleri göz ardı edildiğinde kendince karar
alabilen, öte yandan da davranımları bu etkilerle bağımlanmış bulunan
varlıktır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Çağdaş psikolojinin temelini de oluşturan bu son
tanım, gerçekte, insanı “ruh” ve “madde” ikilemi içinde irdelemiş bulunan
mistik/tasavvufî yaklaşımın çağcıl bir söylem kalıbına dökülmesinden öte bir
şey olarak görülmemelidir. Bu gerçek ise, insanı irdelerken, bizim, ilk adımda
onunla ilgili olarak savlanmış bulunan insanın bu ikili yanı üzerinde durmamızı
gerektiriyor. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Konuyu açıklığa kavuşturmak için, öğreti haline de
getirilmiş bulunan bu savın temelinde yer alan söylemi özleyeceğiz ilkin: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Deniliyor ki, Yaratıcı, insanı yaratmak istediğinde
Yeryüzü toprağından aldı, onu şekillendirdi. Ardından da ona ruhundan üfledi ve
böylece “insan” denilen varlığın yaratılışı tamamlandı. Yaratıcıya özgü
tümel/küllî ruhtan intikal ettirilen tikel/cüzî ruh insanın yaratılışını
tamamlayan öge oldu. Şu var ki, üflenen ruhun yüceliği dolayısıyla topraktan
alınan bedeni yükseltmesi gerekirken, bu gerçekleşmedi. Tersine, ruh, bedene
tutuklanarak düzey kaybına uğradı. Ve, insan, bedeni tarafından tutsak kılınmış
bulunan ruhunu bu tutsaklıktan kurtarıp, onu yine küllî ruha eriştirmek,
böylece tanrıya ulaşmak ve hatta tanrılaşmak için Yeryüzüne gönderildi.
Öyleyse, insana düşen çeşitli yöntemlere başvurarak bedensel zayıflamayı sağlayıp,
böylece ruhunun “küllî ruh” ile birleşmek yönündeki gidişatını
gerçekleştirmektir. Bu yolla küllî ruha erişen kimseler kurtulacak, ruhunu
beden hapsinden kurtaramayanlar ise, “evrendeki karmaşa” içinde sürüklenerek
sonsuza dek acı çekeceklerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu aktardığım genel ve ortak şablondur ve ana çizgiden
çıkmaksızın bunun versiyonları olarak pek çok söylemler/öğretiler
oluşturulmuştur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Peki, bunu kim söylüyor? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Eski Mısır dinleri söylüyor, Kelt’lerin dinleri
söylüyor, Kızılderililerin dinleri söylüyor, Şamanlar söylüyor, çağımızda da
Hinduizm başlığı altında toplanan dinlere inananlar söylüyor. Ve onlarla
birlikte bir de Müslümanlığı kabul etmiş olduğunu belirterek Abdülvahid Yahya
adını alan Fransız mistiği Renè Guènon’un başını çektiği bizde de hayli taraftarı
olan “Gelenekçi Akım” yanlıları söylüyor. Aynen mi? Ana çizgileri ile aynen… Bu
ana çizgi çevresinde, her bir ortama, zamana ve dine göre oluşturulmuş
varyantlar var elbet. Söz gelimi, Hindular, andığımız “evrendeki karmaşa içinde
sonsuza dek acı çekmek” yerine, ruhun ta küllî ruhla birleşebilecek arılığa
erişinceye dek -ki, buna Nirvana diyorlar- çeşitli hayvan ya da alt kastlardaki
insan bedenlerine girerek acı çekeceğini öne sürüyorlar. Çeşitli
söylemlerin/öğretilerin aralarındaki fark bu kadar, bunun gibi. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve, elbette ki bu söylem size Kur’an-ı Kerim’deki Âdem
Aleyhisselamın yaratılış sürecini de çağrıştırıyor. Bunda şaşılacak bir şey
yok. Çünkü, konuşmamız sırasında zaman zaman da değineceğimiz geleneğe özgü bir
uygulama vardır. Dinlerden aldıkları bilgileri kendilerince yorumlayarak, dinî
kavramların içini boşaltıp kendi inançlarını bunlara yükleyerek, yani dinleri
çarpıtarak, yozlaştırarak, böylece hem, hem söylemlerini geliştirmek, hem
öğretilerini dindar kimseler arasında yaygınlaştırmak, hem de bu yolla
kurdukları egemenliklerini sürdürmek imkânını sağlayıcı bir uygulamadır, bu.
Adına hermenötika/yorumlamacılık denilen işlem.. Hemen İdris âleyhisselamdan
sonra onun getirdiği dini dönüştürmek için başlatılıp da bu güne dek süren bir
uygulamadır, yaygın kabule göre. Ama, Mısır’da halen taraftarları da bulunan ve
gizli/gizil bir tarikat olan Şisî’lerin aynı inançları paylaştıklarını göz
önüne alırsak, bu uygulamanın İdris Aleyhisselamdan da önce, Şit âleyhisselamdan
hemen sonra gündeme girdiğini söyleyebiliriz. Ama, yayılmaları İdris
Aleyhisselamdan sonra olduğu için, öylece nispet edilmiştir. Biz, aslında bunun
köklerini Habil ve Kabil olayında, hatta daha gerilere giderek Yasak Ağaç
sürecinde görüyoruz, ama, fazla vaktinizi almamak için oralara girmeyeceğiz.
Gelenek öğretisinin dinlerin inanç ve kavramlarını kendilerince dönüştürmeleri
dolayısıyla bu benzerliklerin ortaya çıktığını işaret etmekle yetineceğiz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Değerli dinleyenlerim, </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu türden bir gelişmeyi Müslümanlar bağlamında
irdeleyecek olursak göreceğimiz şudur: İslâmiyet’in yayılması sürecinde,
Müslümanlar ulaştıkları ülke, bölge ve yörelere kendi inançlarını taşırlarken
diğer yandan da ulaştıkları coğrafyada karşılaştıkları kültür ve inanç
birikimlerinin etkilerinden, özellikle zahidane yaşayış örneklerinden
kendilerini her zaman koruyamamışlardır. Buna ayrıca Abbasiler döneminde
gerçekleştirilen çeviri çalışmalarının oynamış bulunduğu rolü de eklememiz
gerekiyor. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu aşamada, Müslümanlardan bir bölümü, karşılaştıkları
ve kendilerince çekici ya da uygun buldukları inanç, düşünce, söylem ve
uygulamaları Kur’an-ı Kerim’in mihenk taşına vurarak değerlendireceklerine, o
söylem, düşünce, inanç ve uygulamaları teyit için dinin temel kaynaklarından
onaylayıcı ifadeler/ibareler araştırmak yoluna gitmişlerdir. O yörede
yaşayanlardan Müslümanlığı kabul edip de, kendi inançlarından kopamayanların bu
doğrultuda yaptıkları yorumlarla Müslümanları etkileyişlerinin payını da burada
unutmamak gerekiyor. İslâm’ı kabul ettiklerini belirterek Abbasî Saraylarında
seçkin bir yer edinen Harran Sabiîlerinin Müslüman düşünce ve inancına
sokuşturdukları aykırı görüşlere karşı kelâmcıların verdiği mücadeleyi, bu
konuda, bir örnek olarak zikredebiliriz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu süreç içinde Yüce Allah konusunda ortaya atılan
Vacib-ül Vücut, Vücud-u Mutlak, Vahdet-i Vücut; yaratma/yaratılış konusunda öne
sürülen sudur, tefeyyüz, taayyün; mutlak gerçeklikle bilgilenme konusunda
vurgulanan marifet gibi kavramlardan/söylemlerden biri de, işte, insanın
cismanî ve ruhanî yanlarının bulunduğu görüşü olmuş ve bu görüş, doğal olarak
beraberinde “ruhun arındırılarak cismanî güdümden kurtarılması” doğrultusundaki
inancı kültürümüze taşımıştır, Hani şu çokça duyduğumuz ruh ile nefsin savaşımı
söylemi.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Değerli Dinleyenlerim, </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Hem az sonra söyleyeceklerime bir zemin oluşturmak,
hem de düşünce yoğunluğundan doğan havayı biraz hafifletmiş olmak için, bir
hikâyecik aktardıktan sonra sözlerimi sürdüreceğim: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yanılmıyorsam, Abbasî Hükümdarlarından Me’mun olacak..
Bir sefere giderken, yolu Harran’a düşüyor ve oradakilerin o güne dek duyup
işitmedikleri bir inancı yaşadıklarını görüyor. Bunun üzerine, o günün
devletler hukuku doğrultusunda bir uyarıda bulunuyor, Harran’ın ileri
gelenlerine: “Bu sizin dininiz bizim bilmediğimiz bir dindir ve topraklarımızda
bu dine yer yoktur. Ben seferden dönünceye kadar ya topraklarımı terk edecek,
ya Müslüman olacak, ya da Ehl-i Kitap dinlerden bir dini benimseyerek cizye
vereceksiniz” </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Tabii Harranlıları bir telaş alıyor. Binlerce yıldan
beri bağlı bulundukları inançlarını da, topraklarını da bırakmak istemiyorlar.
Onlar çare düşünürlerken, bir fakih yüklüce bir ücret karşılığında kendilerine
çözüm önerebileceğini söylüyor. Onlar da kabul ediyorlar. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Derken, Hükümdar sefer dönüşü Harran’a geldiğinde
şöyle bir savla karşılaşıyor: “Hükümdarımız sizin ilk teşrifinizde biz
Kitabınız olan Kur’an-ı Kerim’i bilmediğimiz için size tutarlı bir yanıt
verememiştik. Sizden sonra yaptığımız incelemede gördük ki, bizim dinimiz de
sizin kitabınızda anılıyor; biz, Kur’an-ı Kerim’de anılan Sabiî dinindeniz.” </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve paçayı kurtarıyorlar. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu olayı daha açıklığa kavuşturmak için, kısa bir
bilgi aktarmam gerekiyor: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kur’an-ı Kerim’deki iki ayrı ayette Ehl-Kitap olan
Yahudi ve Hıristiyanlarla birlikte bir de Sabiîler’den söz edilir. Şu var ki,
Hicaz yöresinde Yahudiler ve Hıristiyanlar tanındığı halde, Sabiîler isimler
dışında bir bilgi ile bilinmemektedir. Bunun sebebi de, el-Cezire yöresinde
yaşayan ve Mandenler olarak da bilinen Yahya âleyhisselama bağlı bulunan bu
topluluğun önce Yahudi, sonraları da Hıristiyan baskıları dolayısıyla kendini
çok gizli tutmuş olmasıdır. İsim olarak bilinen, topluluk olarak da kimsenin
tanımadığı bir halk.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Böylece, bir bilgi eksikliği ve gözü açıklık sonucu,
Harranlılar Sabiî olarak bilinmiş ve gerçekte yıldızlara tapan bu topluluğu
Ehl-i Kitap’tan saydıracak kanıtlar için de pek çok rivayetler üretilip,
kitaplara geçirilmiştir. Ta, büyük Seyyah Birunî’in gerçek Sabiîleri bulup da,
İslâm Âlemine tanıtmasına kadar. Ancak ondan sonradır ki, durum fark edilmiş; o
güne dek Sabiî dininden sayılmaları için kılıflar üretilen Harranîler, “müşrik”
sayılmağa başlanmıştır. Ama, ne var ki, bu süre içinde atı alan Üsküdar’ı
geçmiş; Harranîler Müslümanlar arasına epeyce inançlarını yerleştirmişlerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu sapık inancın Kur’an-ı Kerim’deki bir ismi kendine
kalkan edinip, o ismin kılıfına girip İslâm Âlemine sızma olayında olduğu gibi
kendini Müslümanlara benimsetmek isteyen daha pek çok söylem ve savlar da
benzeri yolları izlemekten kaçınmamışlardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Söz gelimi, yukarıda “andığımız insan ruhunun bedene
girmesi sonucunda düzey yitirdiğini, yaratıldığı düzlemi yakalayıp tümel/küllî
ruhla birleşebilmesini sağlama yolunda çaba gösterilmesi gerektiğini”
vurgulayan inanç sahipleri bu inançlarını Müslümanlara aşılayabilmek için,
Kur’an-ı Kerim’deki insanın yaratılışı ile ilgili pek çok ayeti kullandıktan
başka, ruhun arındırılması iddiaları için de Tin Suresindeki “Biz insanı en
güzel yaratılışla yarattık, sonra onu aşağıların en aşağısı kıldık” ayetlerini
kendilerine dayanak olarak öne sürmüşlerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Hikâyeyi duymuşsunuzdur: Bektaşi’ye sormuşlar: “Baba
erenler, niçin namaz kılmıyorsun?” Bektaşi’ler, malûm, hazır cevap ve nüktedan
kimseler..Yanıtını hemen vermiş: “Kur’an-ı Kerim’de namaza yaklaşmayın buyruğu
var da ondan..” Cevaba şaşıranlar “nasıl olur?” deyince de, açmış Kur’an-ı
Kerim’i, yerini göstermiş. Gösterdiği, “içkiliyken namaza yaklaşmayın” buyruğu.
Ne var ki, Bektaşi, “içkiliyken” kısmını eliyle kapatıp, “namaza yaklaşmayın”
cümlesini gösteriyor. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Tin Suresinin yukarıda andığımız ayetlerini kanıt
olarak kullanmak isteyenler de, Âdem Aleyhisselamın topraktan yaratılması
hakkındaki ayetleri dayanak edinmeğe kalkışanlar da, aynen Bektaşi gibi,
elleriyle surenin bir bölümünü kapatarak doğruluklarına kanıt getiriyorlar.
Çünkü, gösterdikleri ayetlerin hemen ardından gelen “Ancak, inanıp iyi iş
işleyenler bunun dışındadır” ayetini gizliyorlar; görmezlikten geliyorlar. Bu
ayetin vurguladığı gerçeğin Hadis açılımına bakarsak, konu daha iyi anlaşılır.
Efendimiz Aleyhissalâtvesselâm buyuruyor: “Kişi, İslâm fıtratı üzere doğar;
ancak ebeveyni onu sonradan başka bir dine döndürür.” Demek ki, insan, dünyaya
geldiğinde öyle esfeli safilin, aşağıların aşağısı bir durumda değil. İman
eder, iyi amelde bulunursa karşılığını alacak; değilse, işte o zaman aşağıların
aşağısına yuvarlanmış olacak.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Evet; elbette, insan iradesinin özgürleşmesi konusuna
geleceğiz. Halen insanı belirleme aşamasındayız. Ve, bu arada yanlış
belirlemelere işaret ediyoruz.. Nitekim, insanı belirlemedeki doğruları ve
yanlışları görebileceğimiz ikinci basamağa gelmiş bulunuyoruz. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu basamakta da, yine yukarıda aktardığımız “insanın
bir cismanî ve bir de ruhanî yanının bulunduğu” ve ruhanî yanının ilâhî bir
kökeninin olduğu savını irdeleyeceğiz. Savı bir cümle ile tekrarlayalım, önce:
“Yaratıcı yeryüzü toprağından şekillendirdiği insan bedenine kendi ruhundan
üfledi; şu var ki, ruh bedeni yükseltgeyecekken, bedene hapsolup, düzeyinin
düşmesi gibi bir durumla karşılaştı..” </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Evet, Kur’an-ı Kerim’de pek çok yerde Yüce Allah’ın
insana kendi ruhundan, kendinden olan bir ruhtan üflediği haber verilir. Ve,
andığımız savların sahipleri de bu ayetleri kullanırlar. Ancak, bunu
kullanmalarının önünde iki büyük engel, bu kullanımın tutarlı olmadığı, daha
doğrusu Kur’anî olmadığı gerçeğinin oluşturduğu iki engel vardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu engellerden esas olanını sonraya bırakıp, ikincil
durumda olanına işaret edeceğiz önce.. Şayet Kur’an-ı Kerim’de insana ruh
üflenmesi olayı yalnızca Âdem âleyhisselamın yaratılış aşamasını anlatan
ayetlerde geçse idi, andığımız sav sahipleri bu ayetleri kendi inançları
doğrultusunda kullanabilirlerdi. Ama, Kur’an-ı Kerim’den öğreniyoruz ki, Yüce
Allah Meryem Anamıza da ruhundan üflemiştir. Hayır, bu Âdem âleyhisselama
üflenenden ya da ona üfleniş şeklinden daha farklı değildir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Şöyle anlatayım: “Ruhun üflenmesi” ibaresi, Kur’an-ı
Kerim’de 5 yerde geçer. Bunlardan ikisinde Âdem âleyhisselama, ikisinde Meryem
Anamıza, birinde de insan soyuna ruh üflendiği haber verilir. Bu beş ayetin
beşinde de kullanılan kelimeler ve ibare aynıdır: “(Onun) içine kendi ruhumdan/ruhumuzdan
üfledim/üfledik” (A. için 15/29 ve 38/72, M. için 21/91 ve 66/12, İ. için 32/8)
</span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Görüldüğü gibi, ruh üfleme olayı, yaratılış
sürecindeki anlamı ile insanı ruh ve beden ikiliği bağlamına oturtucu bir olgu
değildir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu; andığımız yorumları ayetlere dayandırma
çabalarının önündeki ikincil engel.. Birincil, yani esas engel konusuna
geçmeden önce çok garibinize gidecek bir hususu daha aktaracağım. İnsanın ruh
ve madde ikilisinden oluşmadığını gösteren bir ikincil konuyu daha… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Hani, günlük hayatımızda ölen kişiler için “ruhunu
verdi/teslim etti ya da Azrail ruhunu aldı” diye bir ifade kullanırız ya.. Bu
da, andığımız savların günlük hayatımıza sızdırdığı bir inanç.. Felsefî
anlamlandırma doğrultusunda bir kullanım. Çünkü, Kur’an-ı Kerim’de tanımlanan
ölüm olayının yine Kur’an-ı Kerim’de geçen “ruh” kelimesi ile bir bağlantısının
olmadığını görüyoruz. Kur’an-ı Kerim’i dikkatle okuduğumuzda, ölüm olayının
“vefat ettirdi, vefat ettirirken” sözleriyle anlatıldığını görürüz. Türkçesi
ile, aldı; bütünüyle aldı.. Alınan ne; üflenmiş olan ruh mu? Hayır, nefis… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kur’an-ı Kerim’e baktığımızda, ölümden sonraki diriliş
ve Cennet’e girişle ilgili haberler verilirken alınanın ruh değil, nefis olduğu
sonucuna varırız.. İnsanların uyuduklarında nefislerinin alındığı, eceli
gelenlerin tutulduğu, gelmeyenlerin ise ertelendiği (39/42) olayını anlatan
ayet ölüm olgusunun nefis bağlamını, yeniden diriliş aşamasında nefislerin
eşleştirildiğini/birleştirildiğini (bu amellerle birleşme diye yorumlanır)
haber veren ayet (81/7) kıyametteki kalkışın nefisle olduğunu, “ey mutmain
nefis cennetime gir” mealindeki (89/27-30) ayet ise cennete girenin de nefis
olduğunu vurgular.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Görüldüğü gibi ölümde de, yeniden dirilişte de,
Cennete girişte de “ruh”tan bahis yok; yalnızca “nefis” söz konusudur. Peki,
nefis ne?.. İnsanın insan olarak kendisi, kendi varlığı.. Hani Yüce Allah için
de, sıfatlarından söz edilirken, “kıyam binefsihi” diye belirtilir ya.. Kendi
nefsiyle, zatıyla var olan; kendiliğinden var olan” İşte, nefis, budur. İnsan
için kullanıldığında insanın kendisi ve üstelik bir bütün olarak, parçasız,
yekpare bir bütün olarak kendisi.. Tabii ben bunları anlatırken, sizin
hafızalarınızda “ruh” ve “nefis” karşıtlığına ve mücadelesine ilişkin
bildikleriniz canlanıyor.. Ama, ne yazık ki, işte onlar, Kur’anî bir dayanağı
olmayan ve andığımız savların, felsefî söylemlerin toplumumuza sızdırıp,
benimsettiği inançlar.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Zihninizde, “tamam da…” diye başlayan düşünceler/sorular
ortaya çıkabilir, bu noktada: Ölümde, mahşerde, ahirette olay nefsin çevre ve
çerçevesinde gerçekleşiyorsa, hadi buna “tamam” diyelim de, peki, bugüne dek bu
işlevi üstleniyor gördüğümüz “ruh” nerede ve nedir? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte, bu sorunun sorulmasıyla birlikte, geldik bu
basamaktaki birincil konuya; “ruh” konusuna… Yani, “irade” ile ilgili
ipuçlarını bulacağımız alana.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>“Ruh nedir?” diye sormak istediğimizde, bakıyoruz,
birileri bizden çok önceleri bu soruyu sormuş. Hem de kime? Efendimiz
âleyhissalâtvesselama.. Soranlar kimler?.. Yahudiler.. Aktarıldığına göre, pek
çok sorunun sıralandığı bir listenin başında bu konu yer alıyor. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yine aktarıldığına göre, Efendimiz âleyhissalâtvesselam
soruyu, konuyla ilgili vahiy geldikten sonra yanıtlıyor. Yanıt olan ayetin
meali şöyle: “Sana ruhtan soruyorlar; de ki: Ruh, Rabbimin emrindendir; onun
hakkında size çok az bir bilgi verilmiştir..”(17/85) </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Peki böyle bir soruyu Yahudiler, bilgi edinip de hak
yola girmek için mi sorarlar. Değil elbette.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>“Biz dilersek sana vahyettiğimizi ortadan kaldırırız”
mealindeki bir önceki ayetle bağlantı kurarak bu sorunun “vahyi kim getiriyor;
nasıl getiriyor” bağlamında sorulduğunu, cevap olarak da Vahiy Meleği Cabrail
âleyhisselamla ilgili bir bilgi verildiğini öne süren zayıf yorumlamayı ya da
yorumlamaları bir yana bırakarak, “buradaki ‘ruh’tan maksat vahiydir”
yorumlarına baktığımızda da şöyle bir soruyla karşılaşırız: “Bir önceki ayette,
gerçekten de vahiy ibaresi kullanılmışken, niçin sonrakinde ruh diye anılsın ve
niçin ilkinde vahiy olayının bir özelliği açık bir biçimde vurgulanmışken,
sonrasında olay bir soru, daha doğrusu sorulan bir sorunun yanıtı olarak ifade
edilsin?” İlkinde Yüce Allah vahiy hakkında bir bilgilendirmede bulunurken,
sonrasındakinde bir soruyu gündeme getirme yoluyla yanıtlama yapmıyor;
“soruyorlar” ibaresiyle yeni bir bahsi açıyor. Öyleyse, özellikle bu ayetteki
anılışıyla ruhu vahiy olarak yorumlama açılımının doyurucu olmaktan uzaktır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Evet; Kur’an-ı Kerim’de ruhun doğrudan doğruya vahiy
anlamında kullanıldığı üç ayet vardır (40/15, 42/52, 16/2). Yukarıda andığımız
“ruh üflenme” haberlerindeki “ruh”u da, ki böyle bir yorum gayet uygundur,
vahiy anlamı içinde değerlendirirsek, ayet sayısı 8’e çıkacak demektir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kur’an-ı Kerim’de “Ruh”un belli bir kişiliği bildirmek,
tanıtmak üzere “isim” olarak kullanıldığı ayet sayısı ise, 9 Adettir. Bu isim
bu ayetlerin dördünde (2/87, 2/253, 5/110, 16/102) Ruh-ul-Kudüs, birinde
Ruh-ul-Emin (26/193), kalan dördünde ise, doğrudan doğruya “Ruh” olarak geçer.
Cebrail, Mikail, Azrail ve İsrafil âleyhisselamların dışında ve hatta bunlardan
daha büyük bir melek bulunduğu ve “Ruh” adının ona ait olduğu şeklindeki kimi
zayıf aktarmalar bulunmakla birlikte, burada anılan isimlerin Cebrail
Aleyhisselama ait olduğu doğrultusunda neredeyse bir ittifak vardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Nitekim bu ayetlerde anılan “Ruh”, doğrudan doğruya
kimi eylemlerin öznesi durumundadır. Meryem âleyhisselam annemizle ilgili
haberlere baktığımızda “ruh” kavramları ile ilgili olarak vurgulamağa
çalıştığımız bu farkı daha iyi görürüz: Meryem Suresi 17’nci ayette kullanılan
ifade, mealen, şöyle: “Derken/sonra biz ona Ruhumuzu gönderdik de, o kendisine
bir insan kılığında göründü..” Dikkat edilirse, burada ruhun üflenme olayı
yoktur da, doğrudan doğruya Ruh adlı meleğin Annemize insan şeklinde görünmesi
vardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Tahrim Suresinin 12’nci ayetinde ise, mealen, “Ona
ruhumuzdan üfledik” ibaresi kullanılır. Anlaşıldığı üzere Ruh adlı melek insan
suretinde görünmüş ve bu görünmeyle birlikte ve görünen aracılığıyla Yüce
Allah, Meryem Annemize “ruhundan” üflemiş… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Nisa Suresinin 171’inci ayetine baktığımızda olayı
daha kolay kavrayabileceğimiz bir açıklık görürüz: “İsa Mesih, sadece Allah’ın
elçisi, Meryem’e atmış/ulaştırmış/ilka etmiş olduğu kelimesi ve
O’ndan/kendisinden bir ruhtur..” </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Dikkat edilirse, olayda, Ruh’un (ki bu anlamıyla
meleğin adı) Meryem Annemize insan şeklinde görünmesi; bir de, bu meleğin Ona
Yüce Allah’ın bir “kelimesini” yönlendirmesi/ulaştırması var. İsa Mesih, Yüce
Allah’ın, Cebrail âleyhisselam aracılığıyla Meryem’e eriştirdiği, ilka ettiği
bir kelime, ve Yüce Allah’tan bir ruh.. Yüce Allah’ın “biz ona ruhumuzdan
üfledik” diye haber verdiği bir ruh.. Demek ki, “Ruh” Kur’an-ı Kerim’in bu
ayetlerindeki kullanımıyla özelde meleğin adı, genel kullanımda ise, üflenen
şey.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Dikkat edilmesi vurgusunu yaptığım bu olayda asıl
dikkat edilmesi gereken ise, “ruh” ve “kelime” kavramları; bunların kullanım
bağlamları.. Meryem Annemize “kelime ulaştırılıyor”.. Meryem Annemize “kendi
ruhundan üflüyor”.. İsa âleyhisselam “ulaştırılan kelime” ve “O’ndan bir ruh”… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte bu geldiğimiz nokta, “sana ruhtan soruyorlar; de
ki: ruh rabbimin emrindendir” diye başlayan ayetle ilgili aydınlığı
yakalayabileceğimiz ve dolayısıyla da konuşmamızın başlangıcında andığımız
geleneksel/mistik/felsefi ruh anlayışı/inanışı ile Kur’an-ı Kerim’de geçen ruh
kavramının farkını belirleyebileceğimiz yer.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yukarıda geçen “Bu soruyu soranlar kimlerdir;
Yahudilerdir; peki niçin soruyorlar:” vurgumuza dönüş yaparak, konumuzu
sürdürelim: </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Çünkü, Yahudi Mistisizminin temel öğretisi olan
“Kabbala”da da yukarıda andığımız “gelenek” öğretisi yer almaktadır. Zaten
Kabbala’nın kelime anlamı da “gelenek”tir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Burada biraz ayrıntı vermemiz, “gelenek” adıyla
sürdürülen öğretinin, yukarıda andığımız Tin suresine kendilerince anlam
yükleme örneğinde olduğu gibi, dinlere ait kavramları nasıl istismar
ettiklerini görmemiz bakımından önem taşıyor. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kabbala’nın kendini takdimde temel savı şu: Musa,
ümmetinin önüne Tevrat’ı koyarken, diğer yandan da asıl gerçekliğin gizil
bilgisini beraberindeki 70 kişiye öğretti. Onlar bu sırrı, ağızdan kulağa
aktararak yaşattılar. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Söylediklerindeki gerçek olgu, böyle bir 70 kişinin
varlığı. Nitekim, hem Tevrat’ta (Çıkış/24–1), hem de Kur’an-ı Kerim’de (7/155)
bu 70 Kişiden söz edilir. Musa Aleyhisselam ile birlikte Tur’a çıkıp, (belli
bir uzaklıkta durarak) Yüce Allah’ın tebliğini duymuşlardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Gerçek olmayan ise, mutlak gerçekliğin yalnızca bu
yetmiş kişiye öğretildiği.. Bu bir kere, peygamberliğin umumî oluşu prensibine
aykırıdır. İkincisi, kendilerine ait bu sözlerini yine kendileri
yalanlamaktadır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Nitekim, Kabala öğretisinin en önemli iki kitabından
biri olup da, 2. Yüzyılda yaşamış Simeon Bar Yahoi tarafından kaleme alınan
Zohar kitabında, bu kişi, bir mağarada 13 yıl boyunca yaşadığını ve kitabının
kendisine ilham edildiğini belirtir. Çevir kazı yanmasın… Yahudiler tarafından
kabul görmek için kendini önce 70’lere nispet edeceksin, ardından da kendi
ilhamını gündeme getireceksin. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Şu ilham konusu da, ayrı bir uydurma.. Çünkü, gerek o
kitapta, gerekse geleneğin diğer kollarına ait söylemlerde dile getirilen
öğretinin ucu, ta, Babil’e kadar gidiyor. Nemrud’un ülkesine.. Yani, İbrahim
âleyhisselamın karşısında mücadeleler verdiği inanca.. Hatta, belirtmiştik,
Kardeş Katili Kabil’e… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu söylemin konusu olan öğretide de, hepsinde olduğu
gibi, “ruhun doğası, iyilik ve kötülük ve de ruhun arındırılması ya da
kurtarılması, tanrıya ulaştırılarak tanrılaşma imkânının yakalanması konusu
geniş bir yer tutar. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte, bu “gelenek” inancını taşıyan Yahudiler soruyor.
Bu öğrenmek için değil de, “yoklamak” için sorulan bir sorudur. “Acaba, O’nun
vereceği yanıttan kendimize bir tutamak bulabilir miyiz?” umuduyla.. Tutamak
bulacak ve bu tutamakla da Nebevî Öğreti’yi “Gelenek”leri doğrultusunda
yorumlayıp, bozunuma uğratıp, kullanacaklar.. Nitekim, İsevîliği aynı yöntemle
bozmuş ve gerçekte geniş şemsiyeli bir tasavvuf ekolü, bir tarikat olan “kilise
dini”ne çevirmişlerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Burada, bir ara soru üzerinde durup, sonra devam
edeceğiz: Niçin bun yapıyor ya da yapmak istiyorlar? Kısa yanıtı şu; Yüce
Allah’ın kullarını kendilerine kul edinmiş oldukları düzenlerini devam
ettirebilmek için. Ayrıntıya girmeden belirteyim. İnsanlar iki gruptur, bunlara
göre: Er kişiler, her kişiler. Er kişi olan kendileri mutlak hakikatin bilgisini
sahip kimseler olarak zahirle oyalanmağa mahkûm bulunan her kişi
kategorisindeki kimselerin ensesine binip, saltanatlarını sürdüreceklerdir.
Nitekim, Roma Sezarları da, komutanları da, Firavunlar da, Corc Dabulyu Buş da
dahil, tiranların hepsi, bu “gelenek” öğretili tarikatların bağlılarıdır. Ve,
Resuller de, bu inançları ortadan kaldırmak için gelmişlerdir. Ve, her
Resul’den sonra, onlar yine yeni gelen dinden kendilerine yontacak hükümler
bulmuşlar, gemilerini yüzdürmüşlerdir. İşte, bunun yoklaması yapılıyor, sorulan
soruyla… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Soruya yanıt, vahiyle veriliyor: “De ki, o Rabbimin
emrindendir; size ancak az bir bilgi verilmiştir.” (17/85) </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ruh, emirdendir.. Emir, Arapça da, buyruk, söz, iş,
eylem, yetki, etkinlik gibi anlamlara gelir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu ne demektir, bunu nasıl anlayacağız? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İlkin Geleneğin ruh inancına bakacağız anlamak için.
Geleneğe göre, “ruh”, şeylerden bir şeydir; bir fenomen, kendi kendisiyle bir
varlıktır. Küllî olanı yaratıcıdadır, yaratılan insana da cüzi olarak
aktarılmıştır, </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kur’an-ı Kerim’in bu ifadesine göre ise, ruh, “şey”,
yani bir “varlık” değildir. Tabii burada yukarıda da aktardığımız özel isim
bağlamındaki kullanımı bir yanda tutarak söylüyoruz. Evet, o yalnızca, bir söz
ya da buyruk veya yetkidir. Nitekim değinmiştik, Kur’an-ı Kerim, ruh kelimesini
doğrudan doğruya vahiy anlamında da kullanır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Demek ki, İslâm’da Geleneğin ruh anlayışına ve haliyle
de buna dayalı öğretilere, uygulamalara yer yoktur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Peki, öyleyse Âdem âleyhisselama,
düzgünleştirildikten, düzene konulduktan sonra insanın içine üflenen ruh nedir?
</span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İkinci basamakta andığımız “düzene sokulduktan sonra”
ruh üflenmesinin ardından insan için kulaklar, gözler ve kalp
yapıldığı/yaratıldığı haberine bakarak, ilk adımda, hayat soluğunun kast
edildiği düşünülebilir. Ama, kulaklar, gözler ve kavrama, anlama, bilme, inanma
merkezi olan kalbin bir arada anılması bunun ilerisinde bir anlama kapı açıyor:
İnsana bilinç denilen yeteneğin verilmesi.. Çünkü, kalp bilinçlenmenin
merkezidir; kulaklar ve gözler ise, algılarıyla bilinçlenmeyi biçimlendiren
organlardır. Bilinç ise, biliyoruz, insana has olan, özgü olan ve insanın
kişiliğini yapılandıran bir ve belki de başlıca yetenek.. İradenin yuvalandığı
merkez… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu açılımı Âdem Atamıza (Ona selâm olsun) ruh
üflenmesi ile ilgili haberlerin ışığında irdelediğimizde konu daha bir
belirginleşir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Hayır, Kur’an-ı Kerim’de 7 ayrı surede farklı
varyantları haber verilen o yaratılış sürecine uzun boylu girmeyecek, kimi
belirlemelerle yetineceğim (2/30 vd., 7/11 vd, 15/26 vd, 17/61 vd, 18/50 vd,
20?115 vd, 38/71 vd): </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yüce Allah, çamura/balçığa şekil vererek Âdem
âleyhisselamı yaratır. Onun içine kendinden bir ruh üfler. Ve, meleklere “secde
etmeleri” buyruğunda bulunur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yarattığı bu varlığın çamurdan yapılma ve ruh
üflenmesine nail olma dışında, göze çarpan başkaca yanları da vardır. O,
Yeryüzünde halife olsun için yaratılmıştır. Ona eşyanın isimleri öğretilmiştir.
Ve, meleklere secde buyruğunun verilmesi de, bu ruh üflemeyle birlikte eşyanın
isimlerinin öğretilmesi olayına dayandırılmaktadır. Melekler secde eder; ancak,
cinlerden olan İblis secde etmekten kaçınır. Gerekçesi, kendisinin ateşten
yaratılmış olmasına karşın Âdem’in topraktan yaratılmış bulunması; kendince
ateşi topraktan üstün tutması.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Burada, konumuz bakımından, dikkat etmemiz gereken
nokta şudur: Kendilerine irade verilmemiş olan melekler buyruğa uyarken, irade
sahibi İblis secdeden kaçınıyor. İblis’in irade sahibi olduğunu nereden mi
biliyoruz: İlkin, o bir cindir. Ve, bildiğiniz gibi cinler teklife muhatap
oldukları için, yükümlülükten kaçınanlar cehenneme konulacaklardır. İkincisi,
Yeryüzüne gönderilme aşamasında mühlet istemektedir. Bu bir iradenin beyanıdır.
Üçüncüsü, Yeryüzünde kulları saptıracağını ifade etmektedir. Bunu yapmak için
de irade gerekir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Kur’an-ı Kerim’le iletilen bilgi sınırları içinde
konuya yaklaştığımızı, söyleyeceklerimizin o haberlerle sınırlı olduğunu
belirterek devam ediyoruz: Âdem Atamızın yaratılışıyla birlikte, gündemde
artık, irade sahibi İblis’in yanı başında bir de irade sahibi Âdem vardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bunu nereden biliyoruz? Annemiz ile Atamızın
yerleştirildikleri Cennette İblis’in ayartması sonucu yasak ağaçtan
yemelerinden.. Kendi iradeleri ile bir eylemde bulunmuşlardır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Âdem âleyhisselamın yaratılışına dek bir başkaldırısı
olmayan İblis’in buyrulan secdeden kaçınmasında, kendisinin zikrettiği
yaratılış farkından başka, yeni bir irade sahibi yaratığın ortaya çıkmasının
payı söz konusu edilebilir mi, acaba?.. Ve, Âdem soyuna olan düşmanlığının
kökeninde bu çekemezliğin yattığını da düşünsek nasıl olur? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Konuya biraz daha yaklaşalım: Mutlak irade sahibi olan
ancak Yüce Allah’tır. Ve, haberlerden anladığımız kadarıyla İblis’e de belli
bir irade verilmiştir. Bu yanıyla meleklerden farklı bir yanı vardır. İşte,
şimdi kendisine irade tanınan Âdem ile karşılaşmıştır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Peki, mutlak anlamda Yüce Allah’a özgü olan, bununla
birlikte tikel bağlamda İblis’e ve Âdem’e de tanınan bu irade onları
meleklerden üstün kılar mı? Kılarsa, niçin İblis’e de secde edilmemiştir;
kılmazsa, niçin Âdem’e secde edilmiştir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte, insan iradesinin, tabir caizse, bam teli
burada.. İblis’e tanınmış olan irade tek yönlü. İnsanları saptırmak.. Âdem’e
verilen irade ise, hem olumluya, hem olumsuza yönlenebilmekte; yani, tam bir
irade.. İblis için güdümlenmiş bir irade söz konusu iken, Âdem âleyhisselam irade
kullanımında özgür kılınmış bulunmakta.. İblis’in iradesi, bu yüzden melekleri
aşmazken, Âdem’e tanınan irade bu özelliği gösterir. Yasak ağaçtan yenilmesinin
ardından kendisine kelimeler verilmesi, bu kelimelerle tövbe etmesi ve
tövbesinin kabul edilmesi de, hep, bu irade kullanımında özgür kılınmış
olmasının işaretleridir. Ve, melekler irade sahibi insana secde ettiğine göre,
demek ki, insana üflenen ruh, irade, irade gücü.. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>İşte, böylece “insan iradesine” ve bu iradenin
özgürlüğü konusuna ulaşmış olduk. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Öyleyse, artık, insanın tanımını yapabilir; insan
nedir sorusunu sorabiliriz. Cevap, insan, kendisine Yüce Allah tarafından
“ruh/buyruk/yetki” üflenen kimliğiyle kullanımında özgür bırakıldığı bir
iradeye sahip olan varlıktır. İnsanın irade kullanımında özgür bırakıldığını,
daha önce zikrettiğimiz ayetlerin işaretlerinden de anlıyoruz. Nitekim, o
Yeryüzünde bir halife olsun için yaratılmış, Yeryüzü onun yaşamasına uygun bir
şekilde donatılmış, bu donanımı kullanabilmesi için kendisine eşyanın isimleri
öğretilmiştir. Demek ki, o yalnızca irade kullanımında özgür kılınmakla
bırakılmamış, bu iradesini kullanması için gerekli bilgi ve yetkiyle
donatılmış; bir de iradesini özgürce kullanabilmesine uygun hale getirilmiş bir
ortama gönderilmiştir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Burada irade özgürlüğünün, iradeyi özgürce tanımanın
yalnızca bir tanımadan ibaret olmadığı, bunun kullanımı için gerekli donanım ve
ortamın da insana verildiği, irade özgürlüğünün ancak bu koşullarla birlikte
iken söz konusu edilebileceği gerçeğine vurgu yaparak, devam edelim. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve, insanın iradesinin Cennette yaşanan olaya benzer
bir şekilde güdüm altına girmesinin önüne geçmek için de, evet, ona yol
göstericiler gönderileceği söylenmiştir. Bütün bu donanım, hatta desteğe sahip
olarak insan uygulama alanına indirilmiştir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Konuşmamızın neredeyse başından bu yana çokça
konuştuğumuz “ruh” sorunsalı işte bu noktada önem kazanıyor: Ruh beden
hapishanesinden kurtarılması, bunun için de arıtım işlemlerine tabi tutulması
gereken bir “şey” mi; yoksa, Yüce Allah’ın insana irade olarak aktardığı bir
buyruğu mu? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Eğer insanları bedenleri ile birlikte, bedenleri gibi
bir de ruhlarının olduğuna inandırabilirseniz, bedenlerine sahip olduğunuz,
egemen olduğunuz gibi ruhlarına da sahip ve egemen olabilir; böylece,
insanların insanlık bilincine erişmesinin önünü kesebilirsiniz.. Üstelik, bu
ruhu tanrısal ruhtan bir tikel ruh olarak betimlerseniz, insanları var olduğuna
inandırdığınız bu ruha “tanrı” adına el koymak fırsatını da ele geçirmiş, irade
gücü on ruhu bedene tutuklayarak selbetmiş olursunuz. Böylece de bu
öğretilerle, insanın ruhunu arındırarak, geliştirerek tanrı ile birleşeceği,
tanrılaşacağı söylemini açık bir biçimde dile getirebiliriniz. Günlük
hayatımızda çokça duyduğumuz “fenafillah-bekabillah” kavramlarının oturtulduğu
düzlem budur. Tanrılaşma sürecinde bir tür tanrılar hiyerarşisinin oluşması
diyebiliriz, buna. Bu öğreti sahipleri, insana/insanlığa çok açık bir ifadeyle,
“iradenin terk et, bana teslim ol; ruhunu kurtarıp seni tanrı katına, hatta
tanrılaşmaya ileteyim” derken, aslında onun ruhunu teslim almaktadırlar. Bu,
ilk çağ rahip-krallarının uygulamasıdır. Ve, kral ve rahip ayrışmasına karşın,
bu ayrışanların işbirliği ve elbirliği ile bugüne dek süregelen bir uygulama
olmuştur. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ruhun Kur’an-ı Kerim’in yukarıda da andığımız ayetleri
doğrultusunda “buyruk”, yetki, söz, vahiy ve “secde buyruğu” dolayısıyla irade
gücü olarak alınması durumunda ise, o, iradesi özgür bırakılmış olan insana bir
“tebliğ” ve bir “teklif” olarak ulaşmakta; insan ise, bu kendisine ulaştırılana
uyup uymamakta özgür bulunmaktadır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu, özgürlük –yukarıda da değindiğimiz gibi- insanlığa
gönderilecek/günümüz için gönderilmiş bulunan yol göstericilerin yol
göstermeleri ile de desteklenmektedir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Nitekim, yol göstericiler olarak gönderilen elçilerin
hepsi, tümüne de selam olsun, görevlendirildikleri zaman ve zeminlerde, insan
iradesini özgürleştirmek için, bu inanç sahipleri mücadele etmişlerdir. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu mücadelenin en bariz örneğini, yine, Kur’an-ı
Kerim’den verelim: Musa Aleyhisselamın Firavunla mücadelesi.. Firavun ve
melesi, çevresi, Eski Mısır inançları ile ilgili olarak tarihlerden okuduğumuz
kadarıyla, “tek tanrılı” bir dine sahiptir. Konuşmamın başında aktardığım
Geleneğin “yaratılış” söylemi de Mısır İnançlarından aktarılmıştır. Kendisi ve
çevresi böyle bir inanca sahipken, halkını Apis öküzü ve bizzat kendisi başta
olmak üzere pek çok tanrıya taptırmıştır. Er kişi, her kişi bakış açısı.. Er
kişiler olarak kendi inançları ayrı, her kişi olan halk ise varsın zahirde
öküze ve bilmem neye tapınsın; ne gam? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Firavun “tek tanrı” inancına sahipti sözünü
yadırgamayınız. Çünkü, kabûl edilen her tek tanrı Elçilerin haber verdiği
“ilâh” değildir. Firavun’un boğulma aşamasında “İsrailoğullarının inandığından
başka bir tanrı yokmuş, ben ona inandım” demesini hatırlamalıyız. Dikkat
edilsin, “ben tek tanrıya inandım, başka ilah yokmuş” demiyor;
“İsrailoğullarının tanrısından başka tanrı yokmuş” diyor; yani Nebevî
öğretideki ilaha inandığını belirtiyor. Burada Fransız filozofu Bacon’un “Ben,
filozofların anlattığı değil, elçilerin bildirdiği ilaha inanıyorum” sözünü
anımsatmamız, olaya daha bir açıklık getirir. Nitekim, Kur’an-ı Kerim’de pek
çok yerde bu Nebevî ilah kavramını anlatmak için, “İbrahim’in tanrısı/dini”,
“Musa’nın tanrısı/dini”, “Yakub’un tanrısı/dini” gibi tanımlamalar kullanılır. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Evet; bu gün insan iradesinin özgürleşmesinin, insanın
iradesini özgürce kullanmasının önündeki pek çok engeller vardır. Sayın
sayabildiğiniz kadar. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ama, bu engellerin en başta olanı, engellerin anası
durumunda bulunanı, işte bu “ruh” konusuna dayalı gelenek öğretisidir; “iradeni
terk et” diyerek insanların “ruh”unu teslim alan öğreti.. İnsanlara çok açık
bir biçimde “iradenin bırak, gel teslim ol” demenin ötesinde, egemen bir güç
olarak tüm yeryüzündeki yaşamı da şekillendirmiş olan Gelenek öğretisi… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Bu egemenlik ve yaygılığı gözler önüne sermek için
“bilimsel” etiketli bir vurguyu örnek olarak anıp, sözlerimi bitireceğim:
Enerjinin sakınımı.. Enerji dönüşümü savı.. Bütün oluşumların enerji ürünü
olduğu ve enerjinin dönüşümüyle gerçekleştiği öğretisi.. Madde enerjiye, enerji
maddeyi, madde enerjiye, enerji maddeye sayıklaması.. Bugün “bilim” diye, ister
sosyal, ister fen bilimleri olsun, bilim diye anlatılanları, ta ilkokul
kitaplarına dek girmiş bulunan bu savı hatırlamamız andığımız öğretinin
egemenliğini göz önüne koymağa yeterlidir. Enerji, yani, Küllî Ruh… </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yeter mi? </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Yetmez.. Çareyi de söylemek lazım: Ruh ile ilgili
inancımızı tashih etmek. Çünkü, Kur’anî olmayan bu ruh inancı, gerçekte Nebevî
“Yaratıcı/yaratma” öğretisinin önündeki en büyük engeldir. Bunu yapabilmek için
ise, “ruh”a, yani vahye, yani Kur’an-ı Kerim’e ve onun ahlakını/yaşam biçimini
örnekleştirmiş olan Efendimiz âleyhissalâtvesselama yönelmek. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Ve, bir alarm.. Bu yöneliş sırasında ümmî olmak.. Yani
bildiğimiz ve inandıklarımıza kanıt ve destek bulmak için değil de, tebliğin ne
olduğunu anlamak için yönelmek. Soru sorarak, bir tür sorgulama yaparak
Kur’an-ı Kerim’i konuşturmak değil de, Kur’an-ı Kerim’in ne söylediğine bakmak.
Kur’an-ı Kerim’i kendimizce konuşturmak yerine, onun Kur’an-ı Kerimce
konuşmasını dinlemek ve anlamak üzere ona yönelmek. </span></p>

<p style='margin:0cm;margin-bottom:.0001pt;text-align:justify;text-indent:35.45pt'><span
style='font-size:11.0pt'>Konu, aslında uzun ve derin.. Zamanımız ise, dar.. Bu
yüzden söylenmesi gerekenlerin tümünü söyleyememiş olmamız bir yana, sanırım
söylediklerimizi de tam söyleyebilecek bir genişliğimiz olmadı. Affola..
Selametle kalın… </span></p>

<p class=MsoNormal><span style='font-family:Symbol'>·</span>  <br>
<span style='font-size:9.0pt'>*9.Aralık.2006 Günü İstanbul Zeytinburnu Yüzyıl
Derneği'nde verilmiş olan konferansın metni. <br>
(¹)Aynı eksende bir &quot;sohbet&quot; de 6.Ocak.2007'de Ankara'da Anlam Basın
Yayın Lokalinde gerçekleştirilmiştir. </span></p>

</div>

</body>

</html>
�